nga Prof.Dr.Pal Nikolli
Një shoqëri mund të ketë universitete, libra, diploma dhe figura të artikuluara, por prapë të vuajë nga varfëria më e rrezikshme: mungesa e mendimit të lirë që ka ndikim real. Problemi nuk është mungesa e dijes, por fakti se dija, në vend që të shërbejë si instrument çlirimi, shpesh shndërrohet në aksesor pushteti. Ajo ekspozohet kur i duhet pushtetit dhe fshihet kur e vë atë në siklet.
Në shoqëri të tilla, intelektuali nuk vlerësohet për atë që thotë, por për atë që nuk thotë. Hapësira publike nuk funksionon si arenë debati, por si filtër selektiv: aty lejohen zërat që nuk trazojnë ujërat dhe përjashtohen ata që guxojnë të emërtojnë plagët. Ky përjashtim nuk është gjithmonë brutal; shpesh është i heshtur, i sofistikuar, i justifikuar me mungesë interesi mediatik ose me etiketime të padukshme.
Ekziston një tip mendimtari që e sheh rolin e vet si barrë morale. Ai nuk kërkon poste, nuk negocion heshtje dhe nuk e mat fjalën sipas interesit të ditës. Ky zë, në çdo shoqëri të kapur, konsiderohet i padëshiruar. Jo sepse gabon, por sepse e vërteta që artikulon prish rehatinë e gënjeshtrës kolektive. Ai flet për përgjegjësi konkrete, për padrejtësi të përditshme, për deformime që të gjithë i ndjejnë, por pak guxojnë t’i artikulojnë. Për këtë arsye, ky zë nuk amplifikohet; ai tolerohet vetëm në periferi.
Në të njëjtën linjë qëndron edhe mendimi kritik institucional, ai që nuk mjaftohet me slogane, por zbërthen mekanizma, ekspozon struktura dhe i heq pushtetit alibitë. Ky lloj diskursi është veçanërisht i rrezikshëm për demagogjinë, sepse nuk luftohet lehtë me propagandë. Ai nuk ofron shpresa boshe, por kërkon llogari. Dhe llogaridhënia është fjala që pushteti e duron më pak.
Përballë këtyre zërave që shqetësojnë, shfaqet një tjetër figurë publike: intelektuali i pranueshëm. I kultivuar, i artikuluar, me kredenciale ndërkombëtare dhe me një diskurs të sigurt në abstraksion. Ai flet bukur për ide të mëdha, për periudha të largëta, për koncepte që nuk përplasen drejtpërdrejt me realitetin e sotëm. Media e do këtë figurë sepse është e pastër, e menaxhueshme dhe, mbi të gjitha, jo kërcënuese. Ajo shërben si iluzion normaliteti në një realitet të kalbur.
Këtu lind rreziku i vërtetë: jo te individi, por te mënyra se si përdoret. Kur mendimi shndërrohet në spektakël dhe intelektuali në markë, kritika humbet dhëmbët. Diskursi zhvendoset nga problemet urgjente drejt biografive personale, librave, sukseseve individuale. Shoqëria ftohet të admirojë, jo të mendojë; të shpresojë, jo të veprojë.
Historia është e qartë në këtë pikë: pushtetet që nuk durojnë kritikën e vërtetë, investojnë në alternativa të padëmshme. Ata që sfidojnë margjinalizohen; ata që nuk shqetësojnë promovohen; ata që mund të përdoren, shiten si shpëtim. Kjo nuk është rastësi, por strategji.
Një shoqëri që pranon këtë lojë fillon të ngatërrojë qetësinë me shëndetin dhe heshtjen me stabilitetin. Ajo përgjumet nga figura që nuk e sfidojnë dhe lodhet nga ata që e zgjojnë. Por pa zëra që pranojnë vetminë, pa mendimtarë që nuk i shmangen përplasjes me pushtetin, nuk ka emancipim, vetëm riciklim iluzionesh.
Ne nuk kemi nevojë për më shumë dekor në hapësirën publike. Kemi nevojë për ndërgjegje që djegin, jo për ide që qetësojnë. Sepse vetëm mendimi që shqetëson ka ende fuqi të çlirojë
