nga Pal Nikolli
Në çdo epokë, marrëdhënia mes pushtetit dhe dijes ka qenë provë e pjekurisë së një shoqërie. Qeverisja që mbështetet vetëm te instinkti politik, te retorika apo te interesat afatshkurtra, është e destinuar të gabojë. Përkundrazi, kur pushteti pranon kufijtë e vet dhe hapet ndaj mendimit shkencor, ai fiton diçka thelbësore: aftësinë për të parë përtej së tashmes dhe për të vepruar me përgjegjësi ndaj së ardhmes.
Shkenca, në thelb, nuk është thjesht një grumbull formulash, modelesh apo statistikash. Ajo është një mënyrë të menduari: një disiplinë e dyshimit, e provës dhe e korrigjimit të vazhdueshëm. Pikërisht kjo mënyrë të menduari është ajo që i mungon shpesh vendimmarrjes politike, e cila tundohet nga thjeshtësimi, nga zgjidhjet e shpejta dhe nga iluzioni i kontrollit absolut. Mendimi shkencor i specialistëve nuk e bën qeverinë më të dobët; përkundrazi, e bën më të vetëdijshme për kompleksitetin e realitetit që ajo përpiqet të administrojë.
Politikat publike nuk veprojnë në një hapësirë bosh. Ato ndërhyjnë në sisteme të ndërlikuara: trupin e njeriut, ekosistemet, tregjet ekonomike, strukturat arsimore dhe teknologjike. Në këto sisteme, çdo veprim ka pasoja të drejtpërdrejta dhe të tërthorta, shpesh të paparashikueshme për syrin e pamësuar. Specialistët, përmes kërkimit dhe analizës, e ndihmojnë shtetin të kuptojë këto lidhje të padukshme, duke e zhvendosur vendimmarrjen nga improvizimi drejt arsyetimit.
Krizat globale të kohës sonë e kanë bërë këtë të vërtetë edhe më të dukshme. Nga shëndeti publik te ndryshimet klimatike, nga siguria ushqimore te energjia, sfidat nuk njohin kufij ideologjikë. Ato kërkojnë dije të akumuluar, metoda të testuara dhe bashkëpunim ndërdisiplinor. Një qeveri që injoron zërin e specialistëve në këto fusha nuk po sfidon shkencën; ajo po sfidon realitetin. Dhe realiteti, ndryshe nga propaganda, nuk negocion.
Në planin ekonomik, mendimi shkencor është po aq thelbësor. Inovacioni nuk lind nga rastësia, por nga investimi i qëndrueshëm në dije, kërkim dhe eksperimentim. Shoqëritë që e kanë kuptuar këtë kanë ndërtuar politika që nuk shpenzojnë vetëm për të mbuluar problemet e sotme, por investojnë për kapacitetet e nesërme. Aty ku shkenca trajtohet si barrë buxhetore dhe jo si kapital strategjik, zhvillimi mbetet sipërfaqësor dhe i brishtë.
Por ndoshta dimensioni më i rëndësishëm i mendimit shkencor në qeverisje lidhet me etikën dhe besimin. Vendimet e mbështetura në analiza të hapura, në të dhëna të verifikueshme dhe në këshillim profesional krijojnë një distancë të shëndetshme nga arbitrariteti. Ato u japin qytetarëve ndjesinë se politika nuk është thjesht një lojë pushteti, por një përpjekje e arsyeshme për të menaxhuar të mirën e përbashkët. Besimi publik nuk ndërtohet me premtime, por me koherencë mes fjalës, dijes dhe veprimit.
Në fund, çështja nuk është nëse qeveritë kanë nevojë për specialistë, por nëse janë të gatshme t’i dëgjojnë ata. Të dëgjosh shkencën do të thotë të pranosh pasigurinë, të pranosh se jo çdo gjë dihet dhe se politikat duhet të rishikohen kur faktet ndryshojnë. Ky është një akt përulësie intelektuale, por edhe një shenjë force demokratike.
Një shtet që ndërton vendimmarrjen mbi mendimin shkencor nuk e dorëzon pushtetin; ai e rafinon atë. Ai e kthen qeverisjen nga art i mbijetesës politike në ushtrim të arsyes kolektive. Dhe vetëm aty ku arsyeja ka vend në pushtet, e ardhmja mund të projektohet me dinjitet dhe përgjegjësi.
