Vendimi i qeverisë së Uruguajit për të thirrur një profesor universitar në hartimin e politikave energjetike nuk është thjesht një detaj administrativ. Ai është një akt filozofik qeverisjeje: pranim se shteti modern nuk mund të udhëhiqet nga intuita politike, por nga dija, analiza dhe parashikimi shkencor. Në thelb, Uruguaji zgjodhi të qeverisë me mendje të hapur, jo me surpriza.
Në anën tjetër të Atlantikut, realiteti shqiptar flet një gjuhë tjetër. Specialistët nuk thirren, as për politikat energjetike, as për ato mjedisore, as për menaxhimin e territorit, as për klimën. Ata mbeten në universitete, institute, ose në heshtje profesionale, ndërsa vendimmarrja zhvillohet në rreth të mbyllur, larg dijes dhe larg përgjegjësisë afatgjatë.
Pasojat nuk janë teorike. Ato janë konkrete dhe të përsëritura: përmbytje që quhen “të papritura”; zjarre që cilësohen “fatkeqësi natyrore”; rrëshqitje dheu që trajtohen si rastësi dhe kriza energjetike që shfaqen si surpriza sezonale.
Në të vërtetë, asnjëra nuk është befasi për këdo që merret me hidrologji, klimatologji, planifikim urban, pylltari apo energji. Janë fenomene të paralajmëruara prej vitesh, të studiuara, të modeluara, të shkruara në raporte që nuk u lexuan kurrë, sepse askush nuk i kërkoi.
Problemi nuk është se Shqipëria nuk ka specialistë. Problemi është se sistemi nuk i njeh, nuk i fton dhe nuk i dëgjon. Politikat hartohen shpesh pa analiza serioze të riskut, pa modele parashikuese, pa skenarë klimatikë dhe pa vlerësim të ndikimit mjedisor në kuptimin e plotë shkencor të fjalës. Më pas, kur ndodh kriza, qeveria shfaqet e habitur dhe komunikimi publik kalon nga planifikimi te justifikimi.
Uruguaji tregon se shteti mund të funksionojë ndryshe: duke vendosur dijen përpara politikës, parandalimin përpara reagimit dhe ekspertizën përpara propagandës. Shqipëria, përkundrazi, vazhdon të sillet sikur natyra është armik i paparashikueshëm, kur në fakt ajo thjesht po reagon ndaj mungesës së planifikimit njerëzor.
Një shtet që nuk këshillohet me specialistë është i dënuar të qeverisë me kriza. Një qeveri që nuk parashikon, do të befasohet gjithmonë. Dhe një shoqëri që pranon këtë cikël, rrezikon ta normalizojë fatkeqësinë si mënyrë jetese.
Pyetja nuk është më pse ndodhin përmbytjet, zjarret apo krizat energjetike.
Pyetja është: pse dija vazhdon të përjashtohet nga tryeza e vendimmarrjes?
Derisa kjo të ndryshojë, surprizat do të vazhdojnë. Dhe bashkë me to, edhe kostoja njerëzore, ekonomike dhe mjedisore që një vend i vogël nuk mund ta përballojë pafundësisht.
