nga Prof.Dr. Pal Nikolli
Ka një kujtesë kolektive që sot përpiqemi ta relativizojmë, ndonjëherë edhe ta fshijmë: shërbimi shëndetësor para vitit 1990. Jo për ta idealizuar një sistem politik, por për të pranuar një të vërtetë profesionale dhe njerëzore. Mjekët dhe punonjësit e shëndetësisë së asaj kohe ishin, mbi të gjitha, misionarë të jetës. Me mjete minimale, me mungesë të theksuar pajisjesh diagnostikuese, por me një kapital të jashtëzakonshëm dijeje, përkushtimi dhe këmbënguljeje, ata shpëtuan mijëra jetë njerëzish.
Diagnoza bëhej me mendje, sy dhe dorë. Vendimet klinike mbështeteshin në njohuri solide, përvojë dhe përgjegjësi morale. Mjeku ishte autoritet shkencor dhe etik njëkohësisht. Operacionet kryheshin edhe në skajet më të largëta të vendit, sepse shëndetësia ishte shërbim publik, jo privilegj gjeografik. Pacienti nuk ishte klient; ishte njeri në nevojë.
Pas vitit 1990, me rënien e një sistemi u rrëzua edhe një etikë profesionale që nuk u zëvendësua kurrë seriozisht. Paradoksi është i hidhur: shëndetësia u pajis me teknologji moderne, aparatura bashkëkohore dhe fonde shumëfish më të mëdha, por humbi thelbin. Niveli i njohurive ra, përgjegjësia u zëvendësua nga interesi, ndërsa profesioni u shndërrua gjithnjë e më shumë në mjet fitimi.
Sot, cilësia e shërbimit shëndetësor është peng i korrupsionit galopant. Pajisjet keqpërdoren ose shërbejnë si justifikim për faturime, jo si instrumente për diagnozë të saktë. Pacienti sorollatet nga një derë në tjetrën, shpesh me ndjesinë se shëndeti i tij varet më shumë nga pagesa nën dorë sesa nga nevoja mjekësore. Banorët e periferive dhe zonave të largëta janë të detyruar të vijnë në Tiranë, vetëm për t’u përballur me një tjetër formë degradimi: radhë, neglizhencë, indiferencë dhe abuzim.
Krahasimi është i pamëshirshëm: shërbimi shëndetësor sot në Shqipëri ndryshon si nata me ditën, jo vetëm me atë para vitit 1990, por edhe me shëndetësinë e Europës së qytetëruar, të cilën pretendojmë ta arrijmë. Atje teknologjia shkon krah për krah me etikën; këtu, shpesh, teknologjia maskon mungesën e saj.
Ky nuk është një apel nostalgjik, por një thirrje për reflektim. Nuk na mungojnë aparaturat, por mjeku human. Nuk na mungojnë ndërtesat, por besimi. Nuk na mungojnë ligjet, por ndërgjegjja profesionale. Pa rikthyer mjekësinë si mision shoqëror dhe moral, çdo reformë do të mbetet fasadë. Sepse shëndetësia nuk matet me numrin e pajisjeve, por me mënyrën se si trajtohet jeta njerëzore.
