nga Pal Nikolli
Analiza e të dhënave të paraqitura në grafikët 2D dhe 3D, e kombinuar me simulimin e një zone të vetme zgjedhore, na lejon të zbërthejmë mekanizmat që përcaktojnë përfaqësimin politik në Shqipëri në raport me vendet e tjera të modelit demokratik.
- Disproporcioni mes mandateve dhe barrierave hyrëse.
Në krahasimin e parë vizual, vërehet se Shqipëria bën pjesë në grupin e vendeve me numër të moderuar mandatesh (140), i ngjashëm me Izraelin ose Norvegjinë. Megjithatë, ndryshimi qëndron te “efikasiteti” i votës. Ndërsa vende si Gjermania kanë parlamente masive (mbi 700 mandate) që lejojnë një thithje më elastike të votës popullore, sistemi shqiptar operon në një hapësirë më të ngushtë, ku çdo mandat ka një kosto politike dhe numerike më të lartë.
- Analiza e “Votës së djegur” përmes grafikut 3D.
Grafiku tridimensional nxjerr në pah një fenomen interesant: raportin e ulët të “Mandateve minimale sipas pragut” në Shqipëri. Kjo tregon se sistemi aktual, i fragmentuar në 12 zona rajonale, funksionon si një filtër që penalizon forcimin e alternativave të reja. Në vendet si Holanda, pragu është pothuajse i padukshëm, duke lejuar që çdo votë të përkthehet në përfaqësim. Në Shqipëri, ky “prag i fshehur” rajonal bën që partitë e vogla të kenë nevojë për një përqendrim ekstrem votash në një zonë të caktuar, përndryshe votat e tyre “digjen” dhe nuk shfaqen në grafikun e mandateve.
- Simulimi i një zone të vetme: Drejt proporcionalitetit të pastër.
Nëse Shqipëria do të konsiderohej një zonë e vetme zgjedhore, dinamika do të ndryshonte rrënjësisht:Barazia e votës: Zhduket pabarazia aktuale ku një mandat në një qark kushton më pak se në një tjetër. Çdo votë, pavarësisht gjeografisë, do të kishte vlerë të barabartë në rang kombëtar.Fuqizimi i partive të mesme: Me një zonë të vetme, një parti që merr 3% të votave në rang vendi (afërsisht 48,000 vota), do të siguronte automatikisht 4 ose 5 mandate. Në sistemin aktual, kjo forcë politike mund të mbetet fare pa përfaqësim nëse votat i ka të shpërndara nëpër qarqe.
- Stabiliteti vs. diversiteti parlamentar.
Nga analiza krahasimore, rezulton se sistemi aktual i Shqipërisë është i orientuar drejt stabilitetit, duke favorizuar partitë e mëdha dhe krijimin e qeverive me numra të konsoliduar. Kalimi në një zonë të vetme (modeli i Suedisë apo Izraelit) do ta zhvendoste vendin tonë drejt diversitetit. Kjo do të thotë një parlament më i larmishëm, por që kërkon një kulturë më të lartë bashkëpunimi dhe koalicione më komplekse për të qeverisur.
Si përfundim, Shqipëria ndodhet në një udhëkryq midis një sistemi që garanton mbijetesën e forcave tradicionale dhe nevojës për një hapje që reflekton vullnetin e vërtetë të popullsisë. Ndërsa grafikët tregojnë një rreshtim me modelet evropiane për nga numrat, “arkitektura” e brendshme rajonale e Shqipërisë krijon barriera që një zonë e vetme zgjedhore do t’i sheshonte, duke e bërë parlamentin një pasqyrë më besnike të shoqërisë.
