nga Prof.Dr.Pal Nikolli
Në çdo sistem kushtetues serioz, imuniteti parlamentar nuk është privilegj personal; është garanci institucionale. Ai nuk është shpikur për të mbrojtur individin, por për të mbrojtur lirinë e funksionit legjislativ nga frika, presioni apo ndëshkimi politik. Por sa herë që pushteti përpiqet ta zgjerojë këtë koncept përtej kufijve të tij natyrorë, lind një deformim i rrezikshëm: imuniteti shndërrohet nga mburojë e Parlamentit në strehë të ekzekutivit.
Debati mbi pezullimin e një ministri me vendim gjykate është pikërisht një test i tillë.
- Thelbi i imunitetit funksional.
Doktrina klasike kushtetuese, nga tradita franceze te ajo gjermane, bën një dallim të prerë mes:
- Papërgjegjshmërisë për aktet parlamentare (vota, fjala, iniciativa ligjore), e cila është absolute;
- Garancive procedurale ndaj ndjekjes penale, të cilat janë relative dhe të kufizuara në kohë.
Komisioni i Venecias, në opinione të ndryshme, ka theksuar se imuniteti funksional mbulon veprimtarinë që është “pjesë integrale e ushtrimit të mandatit parlamentar”. Por kjo formulë nuk mund të shkëputet nga konteksti: ajo i referohet funksionit legjislativ, jo ushtrimit të pushtetit administrativ.
Një ministër, edhe kur është deputet, vepron në dy kapacitete të ndryshme juridike. Dhe e drejta kushtetuese moderne e trajton këtë dualitet me qartësi strukturore.
- Funksioni parlamentar dhe funksioni ekzekutiv: dy regjime të ndryshme.
Kur një deputet flet në Parlament apo voton një ligj, ai gëzon mbrojtje të plotë. Kur një ministër nënshkruan një vendim administrativ, ai ushtron pushtet ekzekutiv. Këto janë dy fusha të ndara nga parimi themelor i ndarjes së pushteteve.
Në doktrinën gjermane (Staatsrecht), theksohet se imuniteti nuk mund të përdoret për të neutralizuar kontrollin gjyqësor mbi administratën, sepse përndryshe do të krijohej një “zonë e paprekshme e ekzekutivit”, gjë që bie ndesh me shtetin e së drejtës.
Edhe në jurisprudencën evropiane, pezullimi i përkohshëm nga detyra si masë sigurie nuk konsiderohet dënim dhe nuk cenon mandatin parlamentar. Ai është instrument procedural për të garantuar hetim të paanshëm ose mbrojtje të interesit publik.
- A është pezullimi cenim i imunitetit?
Në planin doktrinar, përgjigjja është negative, me një kusht: që masa të bazohet në ligj dhe të respektojë proporcionalitetin.
Pezullimi i detyrës ministrore nuk prek votën në Parlament, nuk ndalon ushtrimin e mandatit si deputet dhe nuk ndërhyn në procesin legjislativ. Ai kufizon vetëm ushtrimin e një funksioni ekzekutiv, i cili, sipas vetë logjikës kushtetuese, është subjekt i kontrollit gjyqësor.
Nëse do të pranohej se çdo pengesë ndaj ushtrimit të funksionit politik përbën cenim të imunitetit, atëherë gjykatat do të humbnin kompetencën për të vendosur masa sigurimi ndaj ministrave. Kjo do të krijonte një pabarazi strukturore: qytetarët nën ligj, qeveria mbi ligjin.
- Rreziku i interpretimit maksimalist.
Zgjerimi i imunitetit përtej kufirit të tij funksional prodhon një efekt të dyfishtë: Dobëson kontrollin gjyqësor mbi ekzekutivin dhe deformon vetë natyrën e imunitetit parlamentar.
Imuniteti është krijuar për të mbrojtur pluralizmin e debatit, jo për të garantuar paprekshmërinë e pushtetit administrativ.
Nëse ai shndërrohet në një koncept gjithëpërfshirës që mbulon çdo akt politik, atëherë balanca kushtetuese prishet. Dhe historia kushtetuese evropiane ka treguar se aty ku ekzekutivi i shpëton kontrollit gjyqësor, demokracia fillon të zbrazet nga brenda.
- Përfundimi: kufijtë janë thelbi i lirisë.
Shkenca e së drejtës e trajton imunitetin si garanci të kufizuar dhe të përcaktuar qartë. Ai nuk është mburojë universale e pushtetit.
Pezullimi i një ministri me vendim gjykate, për sa kohë nuk prek mandatin parlamentar dhe bazohet në ligj, është ushtrim normal i kontrollit gjyqësor, jo cenim i imunitetit. Sepse në një rend kushtetues të shëndetshëm, imuniteti mbron fjalën e lirë të deputetit, por nuk mund të paralizojë dorën e drejtësisë përballë pushtetit ekzekutiv. Dhe pikërisht këtu qëndron dallimi mes privilegjit dhe garancisë: i pari i shërben pushtetit; e dyta i shërben Republikës.
