Marrëveshja mes Operatorit të Blerjeve të Përqendruara (OBP) dhe Agjencisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive (AKPA) po shndërrohet në një model konkret të asaj që në praktikat evropiane njihet si “prokurim social”, duke lidhur drejtpërdrejt fondet publike me krijimin e vendeve të reja të punës në nivel lokal.
Sipas të dhënave të bëra publike, në kuadër të kësaj marrëveshjeje janë punësuar deri tani 63 persona të papunë, në 9 projekte me vlerë të lartë, nga 9 kompani fituese të tenderave. Punësimet janë realizuar në Tiranë, Fier dhe Berat, ku subjektet kontraktuese kanë përmbushur detyrimin për të punësuar punëkërkues të referuar nga Zyrat e Punës, në zonën ku po zbatohet investimi.
Ky mekanizëm mbështetet në kuadrin ligjor ekzistues për prokurimin publik dhe politikat aktive të tregut të punës. Ligji nr. 162/2020 “Për prokurimin publik” parashikon mundësinë e përfshirjes së kritereve sociale në dokumentet e tenderit, duke i dhënë autoriteteve kontraktore hapësirë për të kërkuar përmbushjen e objektivave me ndikim social, përveç atyre ekonomikë. Konkretisht, dispozitat që lidhen me kushtet e veçanta të zbatimit të kontratës dhe kriteret e vlerësimit lejojnë përfshirjen e elementeve që nxisin punësimin dhe përfshirjen sociale, në përputhje me parimet e barazisë dhe konkurrencës.
Nga ana tjetër, Ligji nr. 15/2019 “Për nxitjen e punësimit” dhe aktet nënligjore përkatëse që rregullojnë funksionimin e AKPA-s, krijojnë bazën për ndërmjetësimin në tregun e punës dhe referimin e punëkërkuesve drejt subjekteve private apo publike. Bashkëpunimi me OBP-në e shtrin këtë rol përtej ndërmjetësimit tradicional, duke e integruar AKPA-në në ciklin e investimeve publike.
Në praktikë, kjo do të thotë se në tenderat për objekte me vlerë të lartë, përfshihet një klauzolë e detyrueshme që kërkon punësimin e një numri të caktuar personash të papunë nga rajoni përkatës. Kompanitë fituese bashkëpunojnë me Zyrat e Punës për të identifikuar kandidatët, duke krijuar një zinxhir të drejtpërdrejtë mes prokurimit, investimit dhe punësimit lokal.
Ky model synon disa objektiva njëkohësisht: rritjen e punësimit në zonat ku realizohen investimet publike, uljen e kostove sociale të papunësisë, si dhe forcimin e përgjegjshmërisë sociale të operatorëve ekonomikë që përfitojnë fonde publike. Në thelb, fondet e buxhetit nuk shihen vetëm si mjete për realizimin e një objekti fizik, por edhe si instrument për prodhimin e vlerës sociale.
Në një kontekst ku OBP ka konsoliduar rolin e tij si strukturë qendrore për zhvillimin e procedurave të përqendruara të prokurimit, përfshirja e klauzolave sociale përbën një hap drejt modernizimit të politikave publike. Kjo qasje është në linjë edhe me direktivat e Bashkimit Evropian për prokurimin publik, të cilat inkurajojnë përdorimin e kritereve sociale dhe mjedisore (ESG) si pjesë e vlerësimit të ofertave dhe kushteve të zbatimit të kontratës.
Për momentin, shifrat – 63 të punësuar, 9 projekte, 9 punëdhënës – përfaqësojnë një test të parë konkret të prokurimit social në Shqipëri. Nëse zbatimi do të jetë i qëndrueshëm dhe transparent, marrëveshja OBP–AKPA mund të shërbejë si model për një fazë të re të ndërthurjes së politikave ekonomike me ato sociale, ku çdo investim publik krijon jo vetëm infrastrukturë, por edhe punë dhe mundësi reale për qytetarët.
