Universiteti duhet të jetë hapësira ku mendimi çlirohet, ku kritika kultivohet dhe ku i riu formohet jo vetëm profesionalisht, por edhe si qytetar i lirë. Por çfarë ndodh kur ky institucion, që teorikisht duhet të prodhojë dritë, fillon të prodhojë ankth? Kur auditorët nuk janë më vende debati dhe frymëzimi, por ambiente presioni, frike dhe poshtërimi?
Në vitet e fundit është shtuar një fenomen shqetësues: studentë që, për shkak të sjelljeve dhe qëndrimeve të disa pedagogëve, detyrohen të kërkojnë ndihmë te psikologët apo neurologët. Nuk bëhet fjalë për stresin normal të provimeve, as për rigorozitetin akademik që është i domosdoshëm në çdo institucion serioz. Bëhet fjalë për arrogancë sistematike, për poshtërime publike, për nota të përdorura si mjet presioni, për heshtje të imponuar dhe për një kulturë frike që helmon procesin mësimor.
Dallimi mes autoritetit dhe abuzimit është i qartë. Autoriteti ndërtohet mbi dijen, drejtësinë dhe respektin. Abuzimi ndërtohet mbi frikën, arbitraritetin dhe mungesën e llogaridhënies. Kur pedagogu shndërrohet në figurë të paprekshme, kur studenti nuk guxon të ankohet sepse sistemi mbron hierarkinë dhe jo të drejtën, atëherë problemi nuk është individual, është institucional.
Universiteti nuk është pronë private e askujt. Ai financohet nga taksapaguesit, ekziston për shoqërinë dhe ka detyrimin moral e ligjor të mbrojë dinjitetin e studentit. Çdo formë poshtërimi, diskriminimi apo presioni psikologjik sistematik është cenim i këtij dinjiteti. Dhe kur ky cenim përsëritet, tolerohet dhe justifikohet, ai bëhet kulturë.
Më e rënda është heshtja. Studentët heshtin nga frika e hakmarrjes me notë. Administrata hesht për të mos “hapur probleme”. Kolegjiumi hesht për të ruajtur solidaritetin e brendshëm. Kështu krijohet një rreth vicioz ku ankthi individual bëhet normalitet kolektiv.
Një universitet që prodhon diplomë por dëmton shëndetin mendor, dështon në misionin e vet. Dija nuk mund të ndërtohet mbi frikë. Mendimi kritik nuk lulëzon në klimë intimidimi. Respekti nuk imponohet me zë të lartë.
Është koha për reflektim serioz. Kode etike reale, mekanizma ankese të pavarura, transparencë në vlerësim dhe trajnim pedagogjik janë domosdoshmëri, jo luks. Autoriteti akademik duhet të mbështetet në integritet dhe profesionalizëm, jo në paprekshmëri.
Studentët nuk janë numra matrikullimi. Ata janë të rinj që ndërtojnë të ardhmen e këtij vendi. T’i shtysh drejt ankthit, depresionit apo ndjenjës së pafuqisë nuk është thjesht gabim profesional, është dështim moral.
Nëse universiteti nuk mbron studentin, atëherë kë po mbron? Dhe nëse dija lëndon në vend që të formojë, çfarë shoqërie po ndërtojmë?
