Pensioni i pleqërisë në Shqipëri gjatë 25 viteve të fundit, është rritir si në qytet ashtu edhe në fshat, por me një diferencë të qëndrueshme mes dy zonave. Në vitin 2000, pensioni mesatar i pleqërisë në qytet ishte 5.180 lekë, ndërsa në fshat vetëm 1.022 lekë. Deri në vitin 2024, këto vlera janë rritur përkatësisht në 19.609 lekë në qytet dhe 11.878 lekë në fshat.
Kjo do të thotë se pensioni i pleqërisë në qytet është rritur me 14.429 lekë, ose gati 3.8 herë krahasuar me vitin 2000. Në fshat, rritja absolute është 10.856 lekë, por në terma relativë pensioni është rritur më shumë se 11 herë, nisur nga një bazë shumë e ulët fillestare.
Megjithatë, pavarësisht rritjes më të shpejtë në përqindje në zonat rurale, hendeku mbetet i thellë. Në vitin 2024, pensioni i pleqërisë në qytet është rreth 65% më i lartë se ai në fshat. Ky diferencim pasqyron drejtpërdrejt historikun e kontributeve, nivelin e pagave dhe formalizimin më të ulët të punës në bujqësi.
Pensioni i invaliditetit: rritje e fortë dhe afrim gradual mes qytetit dhe fshatit
Edhe pensioni i invaliditetit ka shfaqur një rritje të qëndrueshme përgjatë 25 viteve të fundit. Në vitin 2000, pensioni i invaliditetit në qytet ishte 3.757 lekë, ndërsa në fshat 1.109 lekë. Në vitin 2024, këto shifra kanë arritur në 19.039 lekë në qytet dhe 8.966 lekë në fshat.
Në terma absolutë, pensioni i invaliditetit në qytet është rritur me 15.282 lekë, pra më shumë se 5 herë. Në fshat, rritja ka qenë 7.857 lekë, ose rreth 8 herë krahasuar me vitin 2000. Kjo tregon se, edhe pse niveli mbetet më i ulët, pensionet e invaliditetit në zonat rurale janë rritur me një ritëm më të shpejtë.
Një element i rëndësishëm është se diferenca mes qytetit dhe fshatit, ndonëse ende e konsiderueshme, është ngushtuar lehtë me kalimin e viteve. Në fillim të viteve 2000, pensioni urban i invaliditetit ishte mbi trefishi i atij rural; sot është rreth dyfish. Kjo reflekton politikat e indeksimit dhe rritjeve periodike që kanë pasur një efekt relativisht më të fortë mbi pensionet më të ulëta.
Pensioni familjar: rritje më e moderuar dhe goditje më e fortë në zonat rurale
Ndryshe nga dy kategoritë e mësipërme, pensioni familjar ka njohur një rritje më të moderuar, sidomos vitet e fundit, dhe ka reflektuar më qartë vështirësitë strukturore të skemës për familjet në fshat.
Në vitin 2000, pensioni familjar në qytet ishte 2.637 lekë, ndërsa në fshat vetëm 475 lekë. Deri në vitin 2024, pensioni familjar urban ka arritur në 9.160 lekë, ndërsa ai rural ka rënë në 1.771 lekë, duke shënuar një prirje negative në dekadën e fundit.
Në qytet, pensioni familjar është rritur me 6.523 lekë, ose rreth 3.5 herë krahasuar me vitin 2000. Në fshat, megjithëse pati rritje deri rreth viteve 2013–2015, më pas vihet re një tkurrje e vazhdueshme, duke e kthyer pensionin familjar rural në një nga përfitimet më të dobëta të sistemit.
Kjo ecuri lidhet me ndryshimet demografike, uljen e numrit të përfituesve, si dhe rregullimet ligjore që kanë kufizuar përfitimet familjare, veçanërisht në zonat rurale me histori të dobët kontributesh.
Panorama e përgjithshme: rritje nominale, por sfida strukturore
Në tërësi, të dhënat tregojnë se pensionet në Shqipëri janë rritur ndjeshëm në vlerë nominale gjatë periudhës 2000–2024, veçanërisht pensioni i pleqërisë dhe ai i invaliditetit. Megjithatë, diferencat mes qytetit dhe fshatit mbeten të thella dhe reflektojnë problematika strukturore të tregut të punës, informalitetit dhe nivelit të kontributeve ndër vite.
Ndërsa pensionet urbane kanë ndjekur një trajektore më lineare dhe të qëndrueshme rritjeje, pensionet rurale, sidomos ato familjare, mbeten më të ekspozuara ndaj ndryshimeve demografike dhe reformave kufizuese të skemës. Kjo e bën debatin mbi barazinë territoriale dhe qëndrueshmërinë afatgjatë të sistemit të pensioneve gjithnjë e më të rëndësishëm. /ekofin.al
