Më 28 maj 1972, saktësisht 54 vite më parë, një grup operativësh sekretë që vepronin në emër të administratës së Presidentit Richard Nixon, hynë ilegalisht në selinë e Komitetit Kombëtar Demokrat, të vendosur në kompleksin “Watergate” në Uashington, DC. Ky operacion i parë klandestin, i cili përfshinte instalimin e pajisjeve të përgjimit dhe fotografimin e dokumenteve konfidenciale, shënoi pikënisjen e asaj që do të shndërrohej në krizën më të rëndë kushtetuese dhe politike në historinë moderne të Shteteve të Bashkuara.
Operacioni klandestin dhe dështimi teknik
Sipas dokumenteve të zbardhura nga hetimet e mëvonshme senatoriale, infiltrimi i 28 majit kishte për qëllim marrjen e avantazheve strategjike për fushatën e rizgjedhjes së Nixon-it. Hajdutët arritën të vendosnin pajisje mbikëqyrjeje në linjat telefonike të zyrtarëve opozitarë dhe të dokumentonin strategjitë e tyre elektorale.
Megjithatë, ky operacion dështoi pjesërisht në planin teknik. Dokumentet e historisë politike amerikane specifikojnë se pikërisht keqfunksionimi i këtyre pajisjeve detyroi grupin të ndërmerrte një tjetër ndërhyrje, e cila rezultoi fatale:
“Disa nga pajisjet operative të vendosura në telefonat e Komitetit Demokratik nuk po transmetonin sinjal. Kjo bëri që grupi të kthehej në kompleks më 17 qershor, natë kur u arrestuan në flagrancë nga policia lokale pas alarmit të dhënë nga roja i sigurisë.”
Nga “vjedhje e rëndomtë” në krizë presidenciale
Fillimisht, Shtëpia e Bardhë e cilësoi ngjarjen si një “vjedhje të nivelit të tretë”, duke mohuar çdo lidhje me Presidentin. Megjithatë, investigimi i rreptë i medias — i udhëhequr nga gazetarët Bob Woodward dhe Carl Bernstein të The Washington Post — zbuloi një rrjet të gjerë fondesh sekrete, sabotazhi politik dhe përpjekjesh institucionale për të penguar drejtësinë.
Hetimet kulmuan me zbulimin e sistemit të regjistrimit audio brenda vetë Zyrës Ovale, ku dëgjohej qartë Presidenti Nixon duke udhëzuar bllokimin e hetimeve të FBI-së.
Pasojat në kodin kushtetues amerikan
Skandali “Watergate” ndryshoi përgjithmonë raportin e publikut me pushtetin dhe ripërcaktoi kufijtë e llogaridhënies ekzekutive. Presioni politik dhe ligjor bëri që procesi i shkarkimit (impeachment) të bëhej i pashmangshëm.
Përballë humbjes së sigurt të mbështetjes politike, Komisioni i Ndërhyrjes regjistroi aktin final më 9 gusht 1974:
“Richard Nixon u bë presidenti i parë dhe i vetëm në historinë e Shteteve të Bashkuara që dha dorëheqjen nga zyra, duke konfirmuar se asnjë individ, pavarësisht postit, nuk qëndron mbi ligjin.”
Kjo ngjarje mbetet edhe sot si modeli standard i dështimit të një a
