Nga Ethem Aga
Pas më shumë se tre dekadash tranzicioni politik të dominuar nga të njëjtat figura, Shqipëria ka nevojë për një reformë që i kufizon mandatet në maksimumi dy radhazi për kryeministrin, deputetët, kryetarët e bashkive dhe funksionarët e tjerë të zgjedhur. Kjo do të ndihmonte në uljen e përqendrimit të pushtetit, zvogëlimin e polarizimit politik dhe krijimin e më shumë hapësirave për brezat e rinj në vendimmarrje.
Demokracia nuk matet vetëm nga ekzistenca e zgjedhjeve të lira, por edhe nga aftësia e saj për të garantuar qarkullimin e elitave politike. Kur të njëjtët individë qëndrojnë për periudha shumë të gjata në poste të larta shtetërore, rreziku i përqendrimit të pushtetit, i polarizimit politik dhe i dobësimit të institucioneve bëhet gjithnjë e më i madh.
Për këtë arsye, Shqipëria duhet të hapë një debat serioz për kufizimin e të gjitha mandateve politike në maksimumi dy radhazi për kryeministrin, deputetët, kryetarët e bashkive dhe funksionarët e tjerë të zgjedhur. Një reformë e tillë do të sillte rinovim natyral të klasës politike, do të ulte tensionet e vazhdueshme dhe do të krijonte një kulturë të re demokratike të bazuar te rotacioni i ideve dhe jo te përjetësimi i individëve.
Demokracia ka nevojë për qarkullim
Në thelb, demokracia është një sistem që duhet të garantojë alternancën. Kur një drejtues qëndron për shumë vite në të njëjtin pozicion, institucionet rrezikojnë të identifikohen me personin dhe jo me funksionin që ai ushtron.
Kjo nuk është çështje e një partie apo e një lideri të caktuar. Është një parim që duhet të vlejë për të gjithë: Kryeministra, kryetarë bashkish, deputetë, drejtues institucionesh dhe çdo funksionar i zgjedhur drejtpërdrejt nga qytetarët.
Kufizimi në dy mandate krijon një rregull të qartë dhe të barabartë për të gjithë, duke shmangur personalizimin e pushtetit.
Shqipëria ka kaluar dekada të tëra nën ndikimin e përplasjeve të forta politike të lidhura shpesh me figura të caktuara. Kur e gjithë jeta politike përqendrohet rreth të njëjtëve emra për shumë vite, polarizimi bëhet i pashmangshëm.
Kufizimi i mandateve do të ndihmonte në uljen e këtij tensioni. Askush nuk do të mund ta konsideronte një post si pronë personale dhe askush nuk do të kishte mundësinë të ndërtonte struktura pushteti afatgjata që mbijetojnë falë kontrollit të institucioneve.
Në këtë mënyrë, shqiptarët do të kishin më pak arsye për konflikte të vazhdueshme politike dhe më shumë mundësi për t’u fokusuar te programet, projektet dhe rezultatet konkrete.
Rinovimi natyral i politikës
Një nga problemet kryesore të politikës shqiptare është vështirësia e brezave të rinj për të hyrë në nivelet më të larta të vendimmarrjes. Shpesh, hapësirat politike mbeten të zëna për dekada nga të njëjtat figura.
Vendosja e kufirit prej dy mandatesh do të krijonte automatikisht hapësirë për gjenerata të reja politikanësh, profesionistësh dhe ekspertësh. Rinovimi nuk do të varej më nga krizat e brendshme të partive apo nga konfliktet personale, por do të ndodhte në mënyrë të rregullt dhe të natyrshme. Kjo do të sillte energji të reja, ide të reja dhe një lidhje më të fortë midis institucioneve dhe shoqërisë.
Shumë demokraci të konsoliduara kanë vendosur kufizime mandatesh për postet më të larta ekzekutive. Qëllimi nuk është ndëshkimi i liderëve të suksesshëm, por mbrojtja e sistemit demokratik nga përqendrimi i tepruar i pushtetit.
Parimi është i thjeshtë: Asnjë individ nuk duhet të jetë më i rëndësishëm se institucioni që përfaqëson. Kur rregullat janë të qarta dhe të parashikueshme, tranzicionet politike bëhen më të qeta dhe më pak konfliktuale.
Kufizimi i mandateve në dy nuk është një reformë kundër dikujt. Është një reformë në favor të demokracisë, të stabilitetit dhe të së ardhmes së vendit. Shqipëria ka nevojë për institucione më të forta se individët, për parti politike që prodhojnë vazhdimisht lidership të ri dhe për një kulturë politike ku largimi nga pushteti të konsiderohet pjesë normale e jetës demokratike.
Në fund të fundit, demokracia nuk forcohet kur të njëjtët njerëz qëndrojnë pafundësisht në pushtet. Ajo forcohet kur pushteti kalon paqësisht nga një brez te tjetri, nga një ide te tjetra dhe nga një vizion te tjetri.
Kufizimi i të gjitha mandateve në dy do të ishte një hap i madh drejt një Shqipërie më demokratike, më të qetë dhe më moderne, ku rinovimi politik nuk do të ishte përjashtim, por rregull.
