nga Pal Nikolli
Ka histori që qarkullojnë si legjenda moderne: presidentë që ndalen në rrugë, pallto të hequra, fjalë të thëna në errësirë, fate të shpëtuara nga një gjest i vetëm. Shpesh, këto rrëfime nuk janë të vërteta në detaje. Por gabimi më i madh do të ishte t’i hedhim poshtë si të pavlera. Sepse edhe kur faktet lëkunden, pyetja që ato ngrenë mbetet thelbësore: çfarë ndodh kur pushteti zgjedh të ulet pranë njeriut?
Historia amerikane, ndryshe nga mitet virale të rrjeteve sociale, ofron shembuj realë ku presidentët kanë dalë nga korniza e ftohtë e institucionit dhe kanë hyrë në territorin e ndjeshmërisë njerëzore. Jo për kamerat, jo për retorikën, por sepse ndonjëherë pushteti e kupton se nuk mjafton të qëndrosh lart.
Abraham Lincoln e kuptoi këtë në mënyrën më të dhimbshme. Në mes të Luftës Civile, ai vizitonte spitalet ushtarake, ulej pranë të plagosurve dhe u mbante dorën djemve që po vdisnin larg shtëpisë. Nuk u fliste si komandant suprem, por si njeri që ndante peshën e humbjes. Aty, mes gjakut dhe fashave, pushteti nuk kishte zë urdhërues; kishte vetëm prani.
Harry Truman, pa ceremoni dhe pa fjalime, shëtiste natën në Uashington dhe bisedonte me roje, punëtorë e qytetarë të zakonshëm. Ishte një akt i heshtur rebelimi ndaj idesë se presidenti duhet të jetojë i shkëputur nga jeta reale. Ai nuk zgjidhte halle në ato biseda, por bënte diçka po aq të rëndësishme: dëgjonte.
Në kohët moderne, Jimmy Carter e zhvendosi këtë filozofi përtej mandatit. Me duar të lodhura dhe rroba pune, ai ndërtoi shtëpi për të varfrit, duke e kthyer ish-presidentin në një fqinj mes fqinjësh. Ai tregoi se dinjiteti nuk është privilegj i pushtetit, por detyrim i tij.
Edhe momentet e krizës e nxjerrin në pah këtë të vërtetë. Kur George W. Bush u ngjit mbi rrënojat e Ground Zero-s dhe u foli zjarrfikësve, ai nuk po jepte një fjalim strategjik; po ndante një çast njerëzor në mes të traumës kolektive. Kur Barack Obama ulej në heshtje me familjet e viktimave, shpesh pa fjalë, ai tregonte se ndonjëherë pushteti më i madh është të qëndrosh aty, pa zgjidhje të menjëhershme.
Këto momente nuk e shkatërrojnë institucionin. Përkundrazi, e forcojnë atë. Sepse institucionet humbin legjitimitetin jo kur tregojnë ndjeshmëri, por kur humbin lidhjen me realitetin njerëzor.
Prandaj, kur lexojmë histori të trilluara për pallto të hequra në netë të ftohta, duhet të jemi kritikë ndaj fakteve, por jo cinikë ndaj mesazhit. Njerëzit nuk kërkojnë mrekulli nga pushteti; kërkojnë njohje. Të mos trajtohen si numra, statistika apo dosje.
Në fund, dinjiteti nuk rikthehet nga ligjet e shkruara bukur apo fjalimet solemne. Ai rikthehet kur pushteti zbret nga podiumi, ulet pranë njeriut dhe pranon, qoftë edhe për një çast, se para se të jetë autoritet, është përgjegjësi morale.
Sepse ka raste kur historia nuk ndryshohet nga vendimet e mëdha, por nga ajo pyetje e thjeshtë që dikush në majë guxon ta bëjë: “Si je?”
