nga Pal Nikolli
Një shtet nuk gjykohet nga ligjet që shpall, por nga mënyra se si i zbaton; jo nga premtimet që artikulon, por nga interesat që shërben realisht. Në këtë pikë ndarjeje del qartë dilema thelbësore e politikës moderne: a është qeveria instrument i së mirës së përbashkët, apo mekanizëm i sofistikuar për të legalizuar privilegjin?
Filozofia politike na mëson se pushteti legjitimohet vetëm kur buron nga drejtësia. Platoni e shihte shtetin si harmoni midis roleve dhe interesave, ndërsa Aristoteli e konsideronte drejtësinë si themelin e jetës publike. Kur kjo drejtësi prishet, shteti humbet karakterin e tij etik dhe shndërrohet në një strukturë force, ku ligji nuk është më normë morale, por mjet selektiv.
Favorizimi i oligarkëve është forma moderne e këtij kapitullimi. Ai nuk shfaqet gjithmonë hapur, por fshihet pas procedurave, koncesioneve, partneriteteve “strategjike” dhe një gjuhe teknike që maskon transferimin e pasurisë publike në duar private. Në këtë rend të përmbysur, suksesi nuk varet nga puna apo inovacioni, por nga afërsia me pushtetin.
Politikisht, kjo gjendje krijon një demokraci të zbrazët: zgjedhjet mbeten formale, institucionet funksionojnë mekanikisht, por vendimmarrja reale ndodh jashtë vullnetit qytetar. Qytetari reduktohet në spektator, ndërsa shteti në administrator të interesave të pakicës ekonomike. Kjo është oligarkia e maskuar si qeverisje.
Nga pikëpamja filozofike, problemi është edhe më i thellë. Kur shteti zgjedh të mbrojë të fortin kundër të dobëtit, ai mohon kontratën morale mbi të cilën është ndërtuar. Hobbesi e justifikonte shtetin për të shmangur kaosin, por edhe ai do ta refuzonte një pushtet që prodhon padrejtësi sistematike. Një rend që ushqen pabarazinë nuk garanton stabilitet, por vetëm tension të shtyrë në kohë.
Një qeveri që punon drejt nuk është utopi, por domosdoshmëri historike. Ajo matet nga transparenca, barazia para ligjit dhe orientimi i politikave drejt interesit publik. Vetëm kur shteti çlirohet nga robëria e oligarkisë, politika rifiton kuptimin e saj etik dhe qytetari besimin te e ardhmja.
Në fund, pyetja nuk është nëse oligarkët ekzistojnë, ata kanë ekzistuar gjithmonë, por nëse shteti u shërben atyre, apo i nënshtrohet parimit të drejtësisë. Dhe kjo zgjedhje përcakton jo vetëm fatin e një qeverie, por karakterin e një shoqërie të tërë.
