nga Prof.Dr. Pal Nikolli
E drejta nuk është thjesht një koncept abstrakt; ajo është themeli mbi të cilin ndërtohet një shoqëri e qytetëruar dhe e besueshme. Në çdo shtet ligjor, parimi që askush nuk është mbi ligjin është jo vetëm një slogan, por një detyrim institucional, moral dhe qytetar. Kur një shoqëri lejon që hetimi i shkeljeve ose krimeve të pengohet për shkak të statusit të individëve, ajo nuk cenon vetëm zbatimin e ligjit; ajo dëmton vetë themelet e demokracisë dhe besimin publik.
Në planin filozofik, ky parim lidhet me idenë klasike të drejtësisë si barazi. Aristoteli e përkufizonte drejtësinë si dhënien secilit atë që i takon; në kontekst modern, kjo do të thotë se fuqia, pushteti ose pasuria nuk mund të krijojnë privilegje juridike. Çdo kufizim që pengon hetimin e individëve të rangjeve të larta është një devijim i kësaj barazie, një shkelje e drejtësisë si normë universale.
Në aspektin politik, kërcënimi bëhet më i dukshëm. Kur individë me pushtet mund të shmangin përgjegjësinë, institucionet humbasin kredibilitetin e tyre, dhe qytetarët rrezikojnë të humbasin besimin në shtet. Një demokraci e shëndetshme nuk bazohet vetëm në vota, por mbi kontrollin e pushtetit, llogaridhënien dhe mundësinë për hetim të pabarabartë. Pushteti i pakufizuar lind gjithmonë korrupsionin dhe nepotizmin; ai rrënjos një hierarki ku ligji bëhet vegël e privilegjeve, jo e drejtësisë.
Në dimensionin juridik, parimi që hetimi duhet të jetë i barabartë për të gjithë qytetarët është i mbrojtur në kushtetuta, konventa ndërkombëtare dhe kode civile. Ligji nuk njeh pozita; ai njeh vetëm shkelje dhe përgjegjësi. Kur kjo linjë ndërlikohet nga politikat e pushtetit, e drejta humbet funksionin e saj mbrojtës dhe transformohet në një instrument selektiv.
Në këtë kuptim, e drejta dhe drejtësia janë më shumë se rregulla formale: ato janë gardianët e barazisë, të transparencës dhe të llogaridhënies. Ata kujtojnë se pushteti nuk është një privilegj personal, por një përgjegjësi publike, një amanet që kërkon respekt për qytetarin dhe për institucionin. Vetëm kur hetimi është i hapur dhe i barabartë, shoqëria mund të pretendojë të quhet e drejtë dhe demokratike.
Në fund, kjo nuk është vetëm një çështje ligjore. Është një çështje morale, filozofike dhe politike: drejtësia nuk është një dhuratë që i jepet të fortit; ajo është një parim i shenjtë që garanton të drejtën e të gjithëve.
