Një nga biznesmenët më të pasur të Maltës thuri një plan për të vrarë gazetaren investigative Daphne Caruana Galizia, duke paguar 150,000 euro për tre vrasës me pagesë që të kryenin vrasjen, ka dëgjuar juria.
Yorgen Fenech, trashëgimtari 44-vjeçar i një perandorie pasurish të paluajtshme që përfshin hotelin dhe kazinonë Hilton Malta, po përballet me gjyqin për vrasjen e ndodhur në vitin 2017.
Caruana Galizia humbi jetën pasi një bombë e vendosur në makinën e saj shpërtheu. Si botuese reviste, kolumniste gazete dhe blogere, ajo ishte një nga figurat më të njohura të medias në vend.
Raportimet e saj mbi figura të larta të qeverisë dhe biznesit e kishin kthyer atë në një shënjestër të sulmeve të përsëritura nga politikanët dhe mbështetësit e tyre, dhe vdekja e saj e dhunshme shkaktoi zemërim në mbarë Europën.
Fenech u arrestua shtatë vjet më parë. Pas shumë vonesave dhe lirimit të tij me kusht në shkurt — pasi afati kohor gjatë të cilit ai mund të mbahej ligjërisht në paraburgim kishte skaduar — gjyqi ndaj tij nisi të mërkurën në mëngjes në gjykatën e drejtësisë në kryeqytetin e Maltës, Valeta.
I akuzuari, i veshur me një kostum ngjyrë blu të errët dhe me syze, deklaroi se ishte i pafajshëm.
Fenech akuzohet për dy pika: bashkëpunim në vrasjen me dashje të Caruana Galizia-s dhe bashkim me një person ose persona në Maltë me qëllim të kryerjes së një krimi atje.
Ai është një nga shtatë burrat që prokurorët kanë akuzuar për përfshirje në vrasje, dhe i fundit që përballet me gjyqin. Pesë nga të shtatë janë dënuar, ndërsa njëri siguroi falje në këmbim të dëshmisë së tij.
Mes shqetësimeve për nivelin e lartë të interesit mediatik për rastin dhe ndikimit të tij të mundshëm te publiku, palëve kundërshtare iu deshën pesë orë për të rënë dakord mbi përzgjedhjen e jurisë, ndërkohë që ata që ishin thirrur për të kryer këtë detyrë pritën jashtë sallës së gjyqit që t’u thirreshin emrat. Zyrtarët u thirrën për ndihmë pasi një anëtar rezervë i jurisë i ra të fikët ndërsa temperaturat u rritën në 33°C.
Sipas ligjit maltez, juria do të jetë e izoluar gjatë gjithë kohëzgjatjes së gjyqit, duke jetuar në një hotel dhe pa pasur akses në kompjuterë, telefona celularë apo ora inteligjente.
Gjyqi u hap me leximin e aktakuzës, një përmbledhje e pretendimeve e shkruar nga prokurorët e shtetit.
Juria dëgjoi se si, pak para orës 15:00 më 16 tetor 2017, makina e Caruana Galizia-s doli nga rruga dhe përfundoi në një fushë, teksa ajo po largohej nga shtëpia e saj në fshatin Bidnija.
Jurisë iu tha se një bombë e fuqishme, e vendosur brenda një kutie këpucësh për fëmijë, ishte pozicionuar nën sediljen e shoferit. Atentatorët, të cilët sipas prokurorëve u paguan 150,000 euro për të kryer sulmin, kishin thyer makinën e gazetares një natë më parë, pas javësh të tëra të kaluara duke vëzhguar lëvizjet e saj.
Djali i saj, Matthew Caruana Galizia, i cili kishte qenë me të në shtëpi, ishte i pari që mbërriti në vendngjarje, duke zbuluar mbetjet e saj në rrënojat e përfshira nga flakët. Ajo ishte 53 vjeç.
Jurisë iu tha se plani i dyshuar për vrasjen e gazetares ishte thurur në prill të vitit 2017. Fenech kishte thirrur mikun e tij Melvin Theuma, një shofer taksie dhe basexhi, dhe i kishte kërkuar të takoheshin pranë Hiltonit, ku Theuma-s i ishte dhënë një vend fitimprurës për të marrë klientë nga hoteli.
Fenech i kishte thënë Theuma-s të gjente dikë për të vrarë Caruana Galizia-n, pretendon aktakuza. Ai madje i dha atij emrin e një vrasësi të mundshëm me pagesë, një figurë e botës së krimit e quajtur George Degiorgio, i cili vepronte nga një magazinë në doket e Marsas, përballë portit të madh të Valetës. Juria dëgjoi se Fenech donte që gazetarja të vritej sepse ajo ishte gati të publikonte një shkrim për xhaxhain e tij.
Pasi Theuma ra në kontakt me Degiorgio-n dhe vëllanë e tij Alfredin, u ra dakord për një çmim prej 150,000 eurosh, ku 30,000 euro do të paguheshin paraprakisht. Megjithatë, zgjedhjet e përgjithshme u shpallën për datën 3 qershor dhe Fenech e pezulloi vrasjen, dëgjoi juria. Dy javë pasi administrata laburiste në pushtet u rizgjodh, prokurori pretendon se Fenech i tha Theuma-s të vazhdonte me planin. Aktakuza pretendon se Fenech i dorëzoi personalisht Theuma-s një zarf që përmbante paratë kesh.
Teksa kalonin javët dhe më pas muajt, Fenech bëri presion që plani të vihej në jetë, sipas aktakuzës, duke thënë këtë herë se Caruana Galizia ishte gati të publikonte një artikull rreth tij.
Pasi morën në konsideratë përdorimin e një pushke, vrasësit vendosën për një bombë. Ajo ishte e pajisur me një receptor telefoni celular dhe u shpërtheu në distancë nga George Degiorgio përmes një mesazhi me tekst të dërguar teksa ai ndodhej në timonin e varkës së tij në portin e madh.
Disa ditë pas vrasjes, Alfred Degiorgio shkoi në garazhin e Theuma-s për të marrë paratë, pretendon aktakuza. Theuma i pagoi atij edhe 5,000 euro të tjera për shpenzime, duke përfshirë një palë dylbi të fuqishme. Aktakuza pretendon se Fenech shpenzoi “dhjetëra mijëra” të tjera për shpenzimet ligjore të vëllezërve Degiorgio pas arrestimit të tyre.
Vëllezërit Degiorgio dhe bashkëpunëtori i tyre Vincent Muscat u arrestuan jo shumë kohë më pas, duke u dërguar në paraburgim më 4 dhjetor 2017 pas një bastisjeje të transmetuar në televizion në magazinën e tyre.
Juria dëgjoi se si vetë Theuma u arrestua më 14 nëntor 2019, duke mbajtur shtrënguar një kuti akulloreje që përmbante memorje USB me kopje të atyre që ai pretendon se janë biseda të regjistruara fshehurazi me Fenech, mbi të cilat bazohet prokuroria. Ekipi i Fenech ka kundërshtuar interpretimin e prokurorisë për regjistrimet dhe pretendon se dëshmia e Theuma-s përmban “gjysmë të vërteta” dhe “gënjeshtra të pastra”.
Aktakuza e emëron vazhdimisht Fenech-in si nxitësin e planit për të vrarë Caruana Galizia-n, duke thënë se ai e konceptoi planin dhe pagoi të tjerët për të kryer vrasjen.
Prokurori i Përgjithshëm ka kërkuar dënim me burgim të përjetshëm për akuzën e vrasjes dhe midis 20 dhe 30 vjet burg për akuzën e bashkëpunimit kriminal.
Çështja shkaktoi një krizë politike dhe kushtetuese në Maltë, e cila kërcënoi të rrëzonte qeverinë. Kryeministri i atëhershëm, Joseph Muscat — i cili nuk ka lidhje familjare me Vincent Muscat — dha dorëheqjen menjëherë pas arrestimit të Fenech, duke u larguar nga detyra në dhjetor 2019.
Vincent Muscat-it iu dha një dënim i reduktuar prej 15 vitesh dhe një falje presidenciale pasi pranoi fajësinë për të gjitha akuzat, përfshirë vrasjen me dashje, dhe dëshmoi kundër vëllezërve Degiorgio. Këta të fundit fillimisht i mohuan akuzat ndaj tyre, të cilat gjithashtu përfshinin vrasjen me dashje, përpara se të ndryshonin deklaratën e tyre në “të fajshëm” në ditën e parë të gjyqit në tetor 2022. Një marrëveshje pranim faji i reduktoi dënimet e tyre nga burgim i përjetshëm në 40 vjet.
Dy burra të akuzuar për sigurimin e bombës, Robert Agius dhe Jamie Vella, u dënuan me burgim të përjetshëm në qershor 2025. Ata nuk kanë të drejtë për lirim me kusht ose ndonjë formë tjetër lirimi të parakohshëm.
Theuma jeton nën një skemë mbrojtjeje të dëshmitarëve që nga viti 2019./Marrë nga The Guadian
Ndrysho madhesinë
