Ka hyrë në zbatim Pakti i ri Europian për Emigracionin dhe Azilin, i miratuar në vitin 2023 gjatë presidencës spanjolle të Këshillit të Bashkimit Europian.
Pakti sjell ndryshime të rëndësishme në mënyrën se si menaxhohen kufijtë dhe kërkesat për azil, veçanërisht për personat që kërkojnë mbrojtje ndërkombëtare, si refugjatët që vijnë nga vendet e përfshira në konflikte.
Pakti përbëhet nga një paketë reformash që përfshin nëntë rregullore dhe një direktivë, me synim unifikimin dhe përmirësimin e menaxhimit të flukseve migratore mes shteteve anëtare të BE-së.
Synimi është riformatimi i politikave europiane përmes procedurave më të shpejta, krijimit të listave të përbashkëta të vendeve të sigurta dhe një mekanizmi solidariteti detyrues për shtetet anëtare.
Ndryshimet kryesore lidhen me kontrollet në kufi. Për personat që mbërrijnë në mënyrë të parregullt do të aplikohet një proces i detyrueshëm verifikimi, i cili përfshin identifikimin, kontrollet shëndetësore, vlerësimin e cenueshmërisë dhe regjistrimin e të dhënave biometrike.
Përveç gjurmëve të gishtërinjve, do të mblidhen edhe imazhe të fytyrës dhe dokumentet do të digjitalizohen. Një tjetër ndryshim është ulja e moshës minimale për regjistrimin e të dhënave biometrike, nga 14 në 6 vjeç. Kjo procedurë nuk duhet të zgjasë më shumë se shtatë ditë.
Sa i përket procedurave të azilit, procedurat kufitare duhet të përfundojnë brenda 12 javësh, ndërsa në raste të caktuara do të zbatohet një procedurë e përshpejtuar prej tre muajsh.
Refuzimi i kërkesës për azil mund të çojë në kthimin në kufi ose riatdhesimin e personit.
Vendet që nga Brukseli konsiderohen se janë nën “presion migrator”, siç është Spanja, mund të përfitojnë edhe nga një “sistem rishpërndarjeje”, përmes të cilit emigrantët mund të shpërndahen mes shteteve anëtare.
Megjithatë, kryeministri spanjoll Pedro Sánchez ka përsëritur shqetësimet e Madridit lidhur me qendrat e riatdhesimit, përfshirë ato të ndërtuara nga Italia në Shqipëri.
Përpara hyrjes në fuqi të Paktit të ri, menaxhimi i kufijve europianë dhe kërkesave për azil rregullohej kryesisht nga Rregullorja e Dublinit (Dublin III).
E miratuar në vitin 2013, ajo përcaktonte se cili shtet anëtar ishte përgjegjës për shqyrtimin e një kërkese për azil të paraqitur në Bashkimin Europian.
Parimi kryesor ishte që një kërkesë për azil duhej të shqyrtohej nga vetëm një shtet. Rregullorja ndiqte një hierarki të përcaktuar kriteresh për të identifikuar vendin përgjegjës, duke marrë parasysh, ndër të tjera, praninë e familjarëve në vendin e destinacionit ose lëshimin e një vize apo lejeje qëndrimi.
Në mungesë të këtyre kritereve, përgjegjësia i kalonte vendit të parë ku kishte mbërritur emigranti, pavarësisht nëse hyrja në territor kishte qenë e ligjshme apo e paligjshme.
Rregullorja ishte detyruese për të 27 shtetet anëtare të Bashkimit Europian, si dhe për katër vendet e asociuara të zonës Schengen: Islandën, Norvegjinë, Zvicrën dhe Lihtenshtejnin.
