Një studim 47-vjeçar zbulon se rënia e aftësive fizike fillon rreth moshës 35-vjeçare, por fillimi i ushtrimeve fizike më vonë në jetë mund të sjellë ende një ndryshim të konsiderueshëm.
Plakja mund të fillojë të ndikojë në aftësitë tuaja fizike më herët nga sa prisni. Një studim i rëndësishëm suedez, që zgjati 47 vjet, zbuloi se forma fizike, qëndrueshmëria muskulore dhe performanca fizike përgjithësisht fillojnë të bien rreth moshës 35-vjeçare, edhe te njerëzit që vazhdojnë të jenë aktivë.
Megjithatë, rezultatet ofrojnë edhe një mesazh inkurajues. Edhe pse ushtrimet fizike nuk mund t’i parandalojnë plotësisht ndryshimet fizike që lidhen me plakjen, rritja e aktivitetit fizik gjatë moshës madhore mund të sjellë ende përmirësime të rëndësishme në formën fizike dhe forcën trupore.
Studiuesit në Institutin Karolinska në Suedi kaluan gati pesë dekada duke ndjekur ndryshimet në aftësitë fizike të njerëzve teksa plakeshin. Gjetjet e tyre, të publikuara në vitin 2025 në revistën Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle, ndihmojnë të shpjegohet se kur fillon rënia e aftësive fizike, si përparon ajo dhe pse qëndrimi aktiv mbetet i rëndësishëm gjatë gjithë jetës.
Një studim 47-vjeçar zbulon moshën kur forma fizike arrin kulmin
Ky kërkim ishte pjesë e studimit suedez mbi aktivitetin fizik dhe formën fizike (SPAF), i cili ndoqi 427 burra dhe gra të përzgjedhur rastësisht, të lindur në vitin 1958. Pjesëmarrësit iu nënshtruan vlerësimeve fizike gjatë një periudhe 47-vjeçare, duke filluar në moshën 16-vjeçare dhe duke vazhduar deri në moshën 63-vjeçare.
Ndryshe nga shumica e studimeve të mëparshme mbi plakjen fizike, të cilat krahasonin njerëz të moshave të ndryshme në një moment të vetëm, ky projekt shqyrtoi vazhdimisht të njëjtët individë teksa plakeshin.
Ky dallim është i rëndësishëm, sepse aftësitë fizike ndryshojnë ndjeshëm nga një person te tjetri. Ndjekja e individëve për dekada u mundësoi studiuesve të vëzhgonin se si ndryshonte forma fizike te të njëjtët njerëz, në vend që të mbështeteshin në krahasimet mes brezave të ndryshëm.
Vlerësimet përfshinin aftësinë aerobike, qëndrueshmërinë muskulore dhe fuqinë muskulore. Aftësia aerobike përshkruan se sa efektivisht trupi përdor oksigjenin gjatë ushtrimeve fizike, ndërsa qëndrueshmëria muskulore mat se për sa kohë muskujt mund të vazhdojnë të punojnë. Fuqia muskulore pasqyron aftësinë për të prodhuar forcë në një kohë të shkurtër, gjë që është e rëndësishme për aktivitete të tilla si kërcimi, ngjitja e shkallëve dhe ruajtja e lëvizshmërisë.
Rezultatet zbuluan një model të qëndrueshëm. Aftësia aerobike dhe qëndrueshmëria muskulore përgjithësisht arritën nivelet më të larta midis moshës 26 dhe 36 vjeç, ndërsa performanca fizike filloi të binte rreth mesit të të tridhjetave. Disa aftësi, veçanërisht fuqia shpërthyese muskulore, arritën kulmin edhe më herët.
Fillimisht, rënia ishte e lehtë, por ajo u përshpejtua gradualisht me rritjen e moshës. Deri në moshën 63-vjeçare, performanca mesatare në treguesit e matur kishte rënë me rreth 30 deri në 48 për qind krahasuar me nivelet kulmore.
E rëndësishme është se ky model u vu re si te burrat, ashtu edhe te gratë. Megjithëse nivelet e formës fizike ndryshonin nga një individ te tjetri, ritmet e përgjithshme të rënies së lidhur me moshën ishin të ngjashme te të dyja gjinitë.
Ushtrimet fizike mund ta ngadalësojnë rënien e aftësive fizike, edhe pas moshës 35-vjeçare
Një nga gjetjet më të rëndësishme ishte se aktiviteti i rregullt fizik nuk e parandalonte plotësisht rënien e lidhur me plakjen. Edhe njerëzit që vazhdonin të ishin fizikisht aktivë shfaqnin shenja të rënies së performancës me kalimin e moshës.
Megjithatë, ushtrimet fizike luanin një rol të rëndësishëm në ruajtjen e aftësive fizike.
Pjesëmarrësit që u bënë fizikisht aktivë gjatë moshës madhore përjetuan përmirësime në kapacitetin fizik prej afërsisht 5 deri në 10 për qind. Ata që ishin tashmë aktivë gjatë adoleshencës gjithashtu prirreshin të ruanin një formë fizike, qëndrueshmëri dhe fuqi muskulore më të mira gjatë moshës madhore.
Këto gjetje sugjerojnë se rënia e aftësive fizike nuk është thjesht rezultat i pakësimit të aktivitetit fizik me kalimin e moshës. Duket se ndikojnë edhe ndryshimet biologjike, megjithëse ushtrimet fizike mund të ndihmojnë në zvogëlimin e ndikimit të tyre.
“Nuk është kurrë tepër vonë për të filluar të lëvizësh. Studimi ynë tregon se aktiviteti fizik mund ta ngadalësojë rënien e performancës, edhe nëse nuk mund ta ndalojë plotësisht. Tani do të kërkojmë mekanizmat që shpjegojnë pse të gjithë arrijnë performancën e tyre kulmore në moshën 35-vjeçare dhe pse aktiviteti fizik mund ta ngadalësojë humbjen e performancës, por nuk mund ta ndalojë plotësisht atë“, thotë Maria Westerståhl, pedagoge në Departamentin e Mjekësisë Laboratorike dhe autorja kryesore e studimit.
Ky dallim është i rëndësishëm. Arritja e kulmit mesatar të aftësive fizike në mesin e të tridhjetave nuk do të thotë se të gjithë papritur fillojnë të dobësohen në atë moshë. Njerëzit mund të vazhdojnë të përmirësojnë formën fizike dhe forcën e tyre përmes stërvitjes, edhe pasi mosha në të cilën mesatarisht fillon rënia e aftësive fizike është arritur.
Pse trupi fillon të humbasë forcën?
Shkencëtarët ende po hetojnë arsyet e sakta pse performanca fizike fillon të përkeqësohet relativisht herët gjatë moshës madhore.
Mendohet se në këtë proces ndikojnë disa mekanizma biologjikë. Me kalimin e moshës, ndryshimet në qelizat muskulore, në sistemin nervor dhe në aftësinë e trupit për të prodhuar energji mund ta ulin gradualisht performancën fizike.
Një faktor i mundshëm ndikues janë mitokondritë, strukturat e vogla brenda qelizave që shndërrojnë lëndët ushqyese në energji të përdorshme. Ndryshimet në funksionimin e mitokondrive mund të ndikojnë në efikasitetin me të cilin muskujt prodhojnë energjinë e nevojshme për lëvizje.
Me kalimin e kohës, muskujt mund të humbasin gjithashtu masë dhe të bëhen më pak të ndjeshëm ndaj sinjaleve që nxisin rritjen dhe riparimin e tyre. Përkeqësimi më i avancuar i muskujve mund të kontribuojë në sarkopeni, një gjendje e lidhur me moshën, e cila përfshin humbjen e forcës dhe masës muskulore dhe mund t’i bëjë aktivitetet e përditshme gjithnjë e më të vështira.
Megjithëse këto procese shpesh bëhen më të dukshme në moshat më të mëdha, gjetjet suedeze sugjerojnë se disa ndryshime themelore në funksionimin fizik fillojnë disa dekada më herët.
Studiuesit shpresojnë të përcaktojnë se cilët mekanizma biologjikë e nxisin këtë rënie dhe pse aktiviteti fizik mund ta vonojë humbjen e performancës, por nuk mund ta parandalojë plotësisht atë.
Studimi pasues lidh formën fizike në moshë të re me shëndetin e zemrës
Rëndësia e ruajtjes së formës fizike gjatë moshës madhore shtrihet përtej forcës muskulore.
Në një studim pasues të vitit 2026, të publikuar në revistën Scientific Reports, studiuesit shqyrtuan tregues të tjerë shëndetësorë duke përdorur të njëjtin grup pjesëmarrësish suedezë. Ata zbuluan se njerëzit me aftësi aerobike më të mira në moshën 34 dhe 52 vjeç prirreshin të kishin ngurtësi më të ulët të arterieve në moshën 63-vjeçare.
Ngurtësia arteriale shfaqet kur enët e gjakut humbasin elasticitetin, duke e bërë më të vështirë zgjerimin dhe tkurrjen e tyre ndërsa gjaku qarkullon nëpër trup. Ngurtësia më e madhe lidhet me rritjen e rrezikut për sëmundje kardiovaskulare.
Veçanërisht, lidhja midis formës fizike në moshat e mëparshme dhe shëndetit të arterieve në moshë më të madhe mbeti statistikisht e rëndësishme edhe pasi u morën parasysh disa faktorë të njohur rreziku kardiovaskular, përfshirë obezitetin, duhanpirjen dhe tensionin e gjakut.
Rezultatet nuk vërtetojnë se forma më e mirë fizike e parandaloi drejtpërdrejt ngurtësimin e arterieve. Megjithatë, ato sugjerojnë se ruajtja e kapacitetit aerobik gjatë moshës së hershme dhe të mesme madhore mund të sjellë përfitime që vazhdojnë deri në moshat e mëvonshme.
Më shumë prova se qëndrimi aktiv sjell përfitime
Studime të tjera kanë përforcuar idenë se ushtrimet fizike mbeten të vlefshme edhe kur performanca fizike bie në mënyrë të pashmangshme me kalimin e moshës.
Një studim i vitit 2026, i publikuar në revistën GeroScience, ndoqi 82 të rritur në moshë të madhe, të cilët vazhduan të praktikonin çiklizmin gjatë një periudhe nëntëvjeçare. Pavarësisht se ruajtën një mënyrë jetese aktive, pjesëmarrësit përjetuan një rënie mesatare prej 19,7 për qind të kapacitetit maksimal aerobik.
Megjithatë, niveli i tyre i formës fizike mbeti jashtëzakonisht i lartë. Pothuajse të gjithë pjesëmarrësit që përfunduan testin e ushtrimeve fizike arritën rezultate në nivelin e 90 përqindëshit ose më lart për grupmoshën e tyre, kur u krahasuan me popullatat referuese.
Gjetjet sugjerojnë se, megjithëse ushtrimet e rregullta nuk mund ta eliminojnë plakjen biologjike, ato mund t’i ndihmojnë njerëzit të ruajnë nivele jashtëzakonisht të larta të funksionimit fizik teksa plaken.
Një tjetër studim i vitit 2026, i publikuar në revistën The American Journal of Medicine, ndoqi 49 burra të moshës 60 deri në 82 vjeç, të cilët më parë nuk kishin marrë pjesë në programe të strukturuara stërvitjeje.
Gjatë katër viteve, pjesëmarrësit që kryen ushtrime rezistence çdo javë përmirësuan forcën e pjesës së sipërme dhe të poshtme të trupit. Ata që kombinuan stërvitjen e rezistencës me ushtrimet aerobike përmirësuan gjithashtu aftësinë e tyre aerobike.
Megjithëse studimi ishte relativisht i vogël dhe pjesëmarrësit i zgjodhën vetë programet e tyre të stërvitjes, gjetjet e tij mbështesin idenë se përmirësime të rëndësishme fizike mbeten të mundshme edhe në moshat e mëdha.
Nuk është kurrë tepër vonë për të përmirësuar formën fizike
Studimi fillestar suedez po vazhdon dhe studiuesit planifikojnë një raund tjetër vlerësimesh kur pjesëmarrësit të mbushin 68 vjeç.
Faza e ardhshme synon të shqyrtojë se si lidhen ndryshimet afatgjata të performancës fizike me mënyrën e jetesës, shëndetin e përgjithshëm dhe proceset biologjike përgjegjëse për plakjen.
Së bashku, këto gjetje nxjerrin në pah një dallim të rëndësishëm midis plakjes dhe pasivitetit fizik. Një pjesë e humbjes së formës fizike dhe forcës duket se është një proces i natyrshëm i plakjes, por shkalla e kësaj rënieje mund të ndryshojë ndjeshëm nga një person te tjetri.
Edhe pse trupi mund të fillojë të humbasë disa nga aftësitë e tij fizike rreth moshës 35-vjeçare, këto ndryshime nuk i eliminojnë përfitimet e ushtrimeve fizike. Pavarësisht nëse dikush fillon të ushtrohet në të tridhjetat, të pesëdhjetat apo më vonë, rritja e aktivitetit fizik mund të ndihmojë ende në përmirësimin e performancës fizike dhe në ruajtjen e aftësive të nevojshme për një jetë më të shëndetshme dhe më të pavarur./ScienceDaily
