.nga Prof.Pal Nikolli
Kur flasim për korrupsionin shpirtëror dhe moral, duket sikur po përshkruajmë një fenomen bashkëkohor. Por në fakt, historia është plot me shembuj ku qytetërime të mëdha janë shembur jo nga armiku i jashtëm, por nga kalbëzimi i brendshëm.
Roma e Lashtë është shembulli klasik. Perandoria që ndërtoi rrugë, ligje dhe qytete, që krijoi një kulturë të re juridike dhe ushtarake, nuk ra vetëm nga barbarët që erdhën nga veriu. Ra, para së gjithash, nga korrupsioni moral i vetë klasës senatoriale dhe qytetarëve të saj. Historianët romakë si Sallusti dhe Taciti na tregojnë për një shoqëri ku gënjeshtra ishte bërë pjesë e politikës, ku luksi i pakontrolluar shkatërroi virtytet e dikurshme, dhe ku qytetarët, në vend që të mbronin republikën, kërkonin vetëm “bukë dhe cirqe”. Pra, qytetërimi u vetëshkatërrua përpara se të pushtohej.
E njëjta gjë ndodhi me Perandorinë Bizantine. Për shekuj me radhë, ajo mbijetoi përballë armiqve të jashtëm. Por kur korrupsioni brenda burokracisë u bë pjesë e jetës së përditshme, kur intrigat e pallatit morën vendin e meritës dhe të drejtësisë, Bizanti humbi forcën e vet. Një qytet si Kostandinopoja, që kishte mbijetuar qindra rrethime, më në fund u dorëzua jo vetëm sepse turqit ishin të fortë, por sepse brenda nuk kishte më një shoqëri të shëndoshë.
Në kohët moderne, filozofë si Alexis de Tocqueville paralajmëruan se demokracitë nuk bien vetëm nga tiranët, por edhe nga dobësimi moral i qytetarëve të tyre. Një popull që e sheh politikën thjesht si mjet grabitjeje, që gënjen për të fituar, dhe që pranon të jetojë me mashtrime të përbashkëta, përfundon duke humbur lirinë vetë.
Nëse e shohim këtë pasqyrë historike, kuptojmë se korrupsioni shpirtëror është si një kancer i ngadalshëm që prek çdo qelizë të trupit shoqëror. Fillon me gënjeshtra të vogla, me mashtrime të padëmshme, me një ndjenjë krenarie të sëmurë për të “ia hedhur” tjetrit. Por përfundon duke shkatërruar vetë besimin kolektiv, pa të cilin asnjë bashkësi nuk mund të mbijetojë.
Në këtë pikë, lind një pyetje e thellë filozofike: A është njeriu i prirur natyrshëm për korrupsion, apo është shoqëria që e prodhon atë? Hobbes do të thoshte se njeriu është i prirur për egoizëm e dhunë, prandaj duhen institucione të forta për ta kontrolluar. Rousseau, përkundrazi, do të argumentonte se njeriu lind i mirë, por shoqëria e korrupton. Në të dy rastet, përgjegjësia për të ndryshuar bie mbi ndërgjegjen njerëzore.
Pikërisht këtu hyn sfida e madhe e kohës sonë: si ta ringjallim virtytin në një botë ku gënjeshtra dhe grabitja janë bërë norma? Nuk mjafton të kemi ligje më të forta, sepse ligjet zbatohen nga njerëzit. Nuk mjafton të kemi institucione të reja, sepse institucionet pasqyrojnë moralin e shoqërisë. Çdo ndryshim i vërtetë duhet të nisë nga transformimi i vetë individit.
Nëse historia na mëson diçka, është kjo: qytetërimet nuk i shkatërrojnë armiqtë e jashtëm, por kalbëzimi i brendshëm. Një shoqëri që nuk ka më ndershmëri, që nuk e dallon më të vërtetën nga gënjeshtra, që e merr grabitjen si krenari, është e dënuar të shembet mbi vetvete.
Prandaj, beteja e sotme nuk është thjesht kundër korrupsionit administrativ, por kundër korrupsionit të shpirtit. Dhe kjo betejë nuk fitohet në parlament, as në gjykata, por në zemrën dhe ndërgjegjen e çdo individi.
