Ekspertët e Këshillit të Europës kanë lëshuar disa rekomandime kryesore për të adresuar problemin e paraburgimit në Shqipëri. Në dokumentin që mban firmën e gjyqtarit belg Theo Byl, zv/prokurorit të Përgjithshëm të Kasacionit në Itali, Nicola Lettieri dhe gjyqtarit portugez, Filipe César Marques thuhet se duhen sqaruar konceptet e paqarta ligjore dhe të ketë përkufizime të qarta sa i përket termave “arsye të rëndësishme” ose “rrezik i veçantë”. Ata rekomandojnë përafrimin e terminologjisë me standardet ndërkombëtare për të garantuar parashikueshmëri dhe siguri juridike.
Sipas tyre duhen forcuar kërkesat për arsyetim gjyqësor.
“Duke kërkuar që gjyqtarët të japin arsyetime të individualizuara dhe specifike për rastin kur vendosin paraburgimin. Futja e mjeteve të strukturuara të vlerësimit të rrezikut, për të ndihmuar gjyqtarët të vlerësojnë nëse masat më pak kufizuese mund të adresojnë në mënyrë të mjaftueshme rreziqet. Detyrimi i gjykatave për të dokumentuar shprehimisht në vendim arsyet pse masa si garancia pasurore, detyrimi për paraqitje apo mbikëqyrja elektronike nuk janë të mjaftueshme”, thuhet në rekomandime.
Të tjera rekomandime janë edhe zgjatja e afatit për paraqitjen e ankimimit kundër vendimeve për paraburgimin nga pesë në dhjetë ditë.
Një nga çështjet më të rëndësishme është edhe kohëzgjatja dhe rishikimi periodik i paraburgimit. Ekspertët rekomandojnë kufizim të kohëzgjatjes maksimale. Sipas tyre ajo mund të tejkalohet vetëm “në raste vërtet të jashtëzakonshme dhe vetëm mbi bazën e justifikimeve konkrete, të individualizuara dhe të arsyetuara mirë”. Përtej kësaj, ekspertët vlerësojnë se duhet vlerësuar periodikisht nëse paraburgimi vazhdon të jenë i domosdoshëm, proporcional dhe i arsyeshëm dhe jo vetëm në ecurën e hetimit. Për këtë arsye, prokurorët duhet të vendosin parimin e përgjithshëm për të kërkuar prova edhe në favor të personit nën hetim dhe ta informojnë gjykatën në mënyrë të menjëhershme.
Një tjetër rekomandim është heqja e parashkrimit kohor prej 6 muajsh.
“Heqja e parashkrimit kohor prej 6 muajsh për kundërshtimin e kohëzgjatjes së paraburgimit (i vetmi kufizim duhet të jetë ndalimi i përsëritjes së argumenteve që janë paraqitur dhe shqyrtuar tashmë). Përcaktimi që afati kohor të fillojë të llogaritet nga momenti i masës së mëparshme të sigurimit edhe për vepra të ndryshme të kryera para lëshimit të urdhrit të parë, kur ekziston lidhje sipas nenit 55 të Kodit Penal. Vendosja e ekuivalencës midis arrestit në shtëpi dhe paraburgimit, duke ndryshuar mënyrën e zbritjes në dënimin përfundimtar, në mënyrë që një ditë paraburgim/arrest shtëpie të barazohet me një ditë dënim përfundimtar”, thuhet në rekomandimet e KiE-së.
Po ashtu rekomandohet edhe forcimi i përdorimit të alternativave ndaj paraburgimit, zgjerimi i regjimit të garancisë pasurore, krijimi i një sistemi efektiv dhe funksional të mbikëqyrjes elektronike si dhe futja e urdhrit të ndalimit të kontaktit. Ndër të tjera kërkohet një vëmendje e veçantë për personat në situatë vulnerabël.
Kujtojmë se në një konferencë të nivelit të lartë të organizuar në Tiranë nga ministria e Drejtësisë, Këshilli i Europës i cilësoi si të ekzagjeruara masat e sigurisë “arrest në paraburgim” të dhëna nga gjykatat shqiptare.
“Marrja e një mase siguruese nuk ka nevojë që të ketë si premisë që personi të jetë fajtor përtej dyshimit të arsyeshëm. Na duhen indicie serioze apo baza të arsyeshme për t’u thënë gjyqtarëve që metodologjia e vlerësimit është e njëjtë si për shpalljen e fajësisë, ashtu edhe për masat siguruese. Masat e paraburgimit mund të zbatohen vetëm në ato procese që përfshijnë vepra penale të ndëshkuara me ligj me dënim mbi 1 vit burg”, tha Nicola Lettieri, Zëvendësprokuror i Përgjithshëm në Gjykatën e Lartë të Kasacionit të Italisë,
Theo Byl, gjyqtar belg që ndërhyri virtualisht me një fjalim, iu referua praktikës që ndiqet në Belgjikë, ku përdorin masa alternative si monitorimi elektronik për të zëvendësuar paraburgimin, çka e ka ulur ndjeshëm numrin e të paraburgosurve.
