Skema do t’u ofronte vendeve kandidate përfitime të BE-së përpara anëtarësimit — pa të drejtat politike
Komisioni Evropian po harton plane për t’u dhënë vendeve kandidate për në BE përfitime ekonomike përpara se ato t’i bashkohen bllokut, ndërsa qeveritë kërkojnë mënyra për të përshpejtuar zgjerimin pa ulur stacionin e pranimit.
Propozimet formojnë pjesë të përpjekjeve të Komisionit për “integrim gradual” — duke shpërblyer kandidatët me qasje më të madhe në BE ndërsa ata realizojnë reforma, ndërkohë që aplikimet e tyre për anëtarësim janë ende në proces shqyrtimi, sipas dy zyrtarëve të cilëve iu garantua anonimati për të diskutuar mbi diskutimet e brendshme.
Përfitimet në fjalë përfshijnë qasjen në disa programe financimi të BE-së, marrëveshje tregtare preferenciale dhe qasje të pjesshme në tregun unik përpara anëtarësimit, ku paketa e saktë do të përshtatet sipas progresit të secilit vend kandidat. Qëllimi është që vendet kandidate të mbahen në rrugën e duhur duke u dhënë atyre stimuj për të shtyrë përpara reforma politikisht të vështira, edhe nëse anëtarësimi i plotë mbetet vite larg.
Ndryshimi nga planet e mëparshme
Ndryshe nga idetë e mëparshme për “zgjerim të përmbysur”, i cili do t’u jepte vendeve të drejta politike përpara përfundimit të procesit të anëtarësimit (plan i cili u refuzua nga kryeqytetet e BE-së), integrimi gradual do të ofronte përfitime ekonomike të ngjashme me ato të anëtarësimit, pa i futur vendet në BE përpara se ato të konsiderohen gati.
Ky propozim ka tashmë më shumë momentum politik sesa planet e mëparshme. Franca dhe Gjermania — dy peshat e rënda të BE-së — kanë mbështetur më parë ide të ngjashme për një “anëtarësim të lehtë” (membership-lite) për vendet që përballen me afate të gjata anëtarësimi, dhe zyrtarët janë optimistë se kjo qasje do të rezultojë më e pranueshme për kryeqytetet sesa skemat e mëparshme.
“Duhet të ketë një lloj integrimi ekonomik paralel, por të domosdoshëm,” tha Petras Auštrevičius, eurodeputeti lituanez që hartoi strategjinë e zgjerimit të Parlamentit Evropian. “Parimi ‘më shumë për më shumë’ është i mirëtestuar dhe duhet të përqafohet për të mbështetur ata kandidatë që përparojnë më mirë se të tjerët.”
Komisioni do të kërkojë mbështetje nga kryeqytetet e BE-së për këtë iniciativë, me zyrtarët që shpresojnë se liderët do të miratojnë punën për një kuadër më të gjerë në një Këshill Evropian që do të mbahet ose në tetor, ose në dhjetor.
Sipas planeve, qasja në përfitime do të jepet rast pas rasti, në varësi të shkallës në të cilën secili vend është përafruar me rregullat e BE-së dhe sa reforma ka zbatuar, tha një zyrtar. Kjo do të shënonte një shmangie të rëndësishme nga sistemi aktual, sipas të cilit shumica e përfitimeve janë të rezervuara vetëm për anëtarët e plotë.
Nevoja për shpejtësi dhe siguri
Propozimet vijnë në një kohë kur qeveritë bien dakord gjerësisht se zgjerimi duhet të lëvizë më shpejt, veçanërisht në dritën e luftës së Rusisë kundër Ukrainës, por mbeten vigjilente ndaj pranimit të vendeve përpara se ato të jenë plotësisht të përgatitura. Prandaj, Brukseli po përpiqet të përshpejtojë procesin duke ndërtuar njëkohësisht masa mbrojtëse më të forta për të qetësuar kryeqytetet skeptike.
Kjo qasje është krijuar gjithashtu për t’i mbajtur vendet kandidate si Ukraina — anëtarësimi i së cilës ka të ngjarë të zgjasë me vite me gjithë mbështetjen e fortë politike — plotësisht të angazhuara në proces pa premtime për një anëtarësim të shpejtë.
Vendet do të duhet të “gjakojnë” ose të ndërtojnë shkallë-shkallë qasjen ndaj përfitimeve ndërsa zbatojnë reformat, tha një zyrtar, duke ndihmuar në qetësimin e qeverive të shqetësuara për shtrirjen e privilegjeve të anëtarësimit te jo-anëtarët.
Pas një takimi me zyrtarët moldavë të hënën, Komisioni tha se do të ndiqte si anëtarësimit e vendit, ashtu edhe “thellimin e integrimit gradual të Moldavisë në Bashkimin Evropian”. Moldavisë i është ofruar tashmë qasje në Zonën Unike të Pagesave në Euro (SEPA), marrëveshjet e BE-së për roaming-un celular dhe programet e mbështetjes kulturore.
Rezistenca dhe hapat e ardhshëm
Nga ana tjetër, vrulli për një reformë më të gjerë të zgjerimit ka munguar. Megjithëse liderët e BE-së ranë dakord në një samit në Mal të Zi në fillim të këtij muaji se procesi i anëtarësimit duhet të përshpejtohet, diskutimet mbi mënyrën se si të arrihet kjo kanë humbur fuqi që atëherë.
BE-ja aktualisht ka nëntë vende zyrtare kandidate. Mali i Zi shihet gjerësisht si lideri i procesit për anëtarësim, ndërsa Ukraina dhe Moldavia kanë hapur bisedimet e pranimit. Të tjerat, përfshirë Serbinë, Turqinë dhe Gjeorgjinë, kanë parë që aplikimet e tyre të ngecin.
Edhe pse integrimi gradual synon ta bëjë anëtarësimin më tërheqës, si Ukraina ashtu edhe Mali i Zi kanë kundërshtuar konceptin e “anëtarësimit të lehtë” të paraqitur nga Franca dhe Gjermania, duke argumentuar se ai nuk duhet të bëhet një zëvendësues për anëtarësimin e plotë.
Me dështimin e propozimeve të mëparshme të Komisionit për “zgjerim të përmbysur” për të marrë mbështetjen e vendeve të BE-së, Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, tha se tani u takon qeverive të vendosin se si ta çojnë përpara debatin.
Kancelari gjerman Friedrich Merz është ndër liderët që po shtyn për qasje alternative dhe kishte ndërmend ta ngrinte këtë çështje në samitin e Këshillit Evropian të javës së kaluar. Por axhenda u zgjat tej mase, duke mos lënë kohë për një diskutim përmbajtësor, sipas tre zyrtarëve. Liderët pritet që në vend të kësaj t’i rikthehen çështjes në takimin e tyre të tetorit.
Një diplomat i përfshirë në bisedime tha se zyrtarët po përpiqeshin të kompensonin një “dekadë të humbur” të reformës së zgjerimit, duke mposhtur njëkohësisht rezistencën nga qeveritë e vendosura për të siguruar që vendet kandidate të përfundojnë reforma kuptimplota përpara se të bashkohen.
Kos i tha POLITICO-s në fillim të këtij muaji se Komisioni po zhvillon gjithashtu masa të reja mbrojtëse që do të “godisnin rëndë” nëse vendet e ardhshme anëtare bëjnë prapakthehu në demokraci ose në shtetin e së drejtës pas anëtarësimit — një tjetër përpjekje kjo për të siguruar qeveritë se blloku mund të përshpejtojë zgjerimin pa dobësuar standardet e tij./Marrë nga Politico
