Nëse ndonjëherë keni parë një fëmijë dhe keni menduar se i ngjan jashtëzakonisht shumë hallës, tezes, dajës apo xhaxhait, kjo nuk është thjesht një përshtypje e rastësishme. Gjenetika mund të shpjegojë pse disa tipare familjare shfaqen te fëmijët në mënyra që mund të duken befasuese.
Ndonjëherë mjafton një buzëqeshje, forma e hundës, sytë apo struktura e fytyrës që të krijohet përshtypja se fëmija i ngjan më shumë një të afërmi sesa prindërve të tij.
Sa ADN ndajmë me hallat dhe tezet?
Për ta kuptuar këtë fenomen, duhet të shohim mënyrën se si trashëgohet materiali gjenetik.
Një fëmijë trashëgon rreth 50 për qind të ADN-së nga nëna dhe rreth 50 për qind nga babai. Ndërkohë, vëllezërit dhe motrat që kanë të njëjtët prindër ndajnë mesatarisht rreth 50 për qind të ADN-së.
Në rastin e hallës ose tezes, lidhja gjenetike është më e largët, por ende e konsiderueshme: një fëmijë ndan mesatarisht rreth 25 për qind të ADN-së me hallën ose tezen.
Kjo ndodh sepse prindi dhe motra e tij ose e saj kanë trashëguar materiale gjenetike nga të njëjtët prindër, pra nga gjyshërit e fëmijës. Secili prej tyre ka marrë një kombinim të ndryshëm të këtyre varianteve gjenetike.
Si mund të shfaqen tiparet e hallës apo tezes?
Gjatë formimit të qelizave riprodhuese, materialet gjenetike riorganizohen dhe kombinohen në mënyra të ndryshme. Për këtë arsye, një fëmijë nuk merr një “kopje” të pamjes së nënës apo babait.
Në vend të kësaj, ai trashëgon një kombinim unik të varianteve gjenetike nga të dy prindërit. Disa prej këtyre varianteve mund të jenë të ngjashme me ato që ka trashëguar halla ose tezja nga prindërit e tyre të përbashkët.
Kjo mund të bëjë që disa tipare, si forma e fytyrës, mjekra, hunda, ngjyra e syve apo edhe disa karakteristika të tjera fizike, të duken shumë të ngjashme me një të afërm.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se fëmija e ka trashëguar drejtpërdrejt pamjen nga halla ose tezja. Më saktë, të dy kanë trashëguar variante të ngjashme gjenetike nga paraardhës të përbashkët.
Një mozaik i vogël familjar
Gjenetika mund të përfytyrohet si një mozaik i përbërë nga mijëra pjesë. Çdo prind ka kombinimin e vet unik dhe, kur lind një fëmijë, krijohet një kombinim i ri nga të dyja anët e familjes.
Kjo është edhe arsyeja pse vëllezërit dhe motrat mund të kenë dallime të dukshme në pamje, edhe pse kanë të njëjtët prindër. Njëri mund t’i ngjajë më shumë nënës, tjetri babait, ndërsa një tjetër mund të ketë tipare që të kujtojnë menjëherë një gjysh, hallë, teze, dajë apo xhaxha.
Edhe shifra prej rreth 25 për qind e ADN-së së përbashkët mes një fëmije dhe hallës ose tezes është një mesatare. Trashëgimia gjenetike nuk shpërndahet në mënyrë identike në çdo familje.
Në fund, ngjashmëritë familjare janë një shembull interesant i mënyrës se si tiparet mund të kalojnë nëpër breza dhe të shfaqen te një fëmijë në forma që familja ndoshta nuk i kishte pritur.
