Për vite me radhë, njerëzve u është rekomanduar të zgjedhin qumësht, kos dhe produkte të tjera të bulmetit me pak yndyrë ose pa yndyrë, me qëllim mbrojtjen e zemrës dhe kontrollin e peshës. Megjithatë, provat shkencore që po shtohen sugjerojnë se produktet e qumështit me yndyrë të plotë mund të mos paraqesin rreziqet shëndetësore që shumë njerëz kanë pritur.
Një studim i ri kanadez, i udhëhequr nga profesori Harvey Anderson i Universitetit të Torontos, i shtohet këtyre provave. Studiuesit zbuluan se të rriturit që konsumuan tri porcione produkte qumështi me yndyrë të plotë çdo ditë për 12 javë nuk përjetuan ndryshime të dëmshme në peshën trupore, përbërjen e trupit, metabolizmin e energjisë apo nivelet e kolesterolit në gjak, krahasuar me pjesëmarrësit që ndoqën një dietë me sasi të vogla produktesh qumështi.
Edhe më befasuese ishte se pjesëmarrësit që konsumuan më shumë produkte qumështi shfaqën përmirësime në presionin e gjakut dhe morën sasi më të mëdha të disa lëndëve ushqyese të rëndësishme.
Gjetjet, të publikuara në revistën shkencore The Journal of Nutrition, ngrenë pyetje të reja mbi rekomandimet e kahershme ushqimore dhe sugjerojnë se ndikimi i produkteve të qumështit në shëndet mund të jetë më kompleks sesa mund të tregojë vetëm përmbajtja e tyre e yndyrave të ngopura.
Pse produktet e qumështit me yndyrë të plotë janë dekurajuar?
Për dekada me radhë, udhëzimet ushqimore në Kanada dhe në shumë vende të tjera kanë rekomanduar zgjedhjen e qumështit, kosit dhe produkteve të tjera të bulmetit me pak yndyrë ose pa yndyrë. Shqetësimi kryesor ka qenë përmbajtja e yndyrave të ngopura, të cilat mund të rrisin nivelin e kolesterolit LDL në gjak.
I njohur shpesh si kolesteroli i keq, LDL-ja mund të kontribuojë në formimin e depozitave yndyrore në arterie. Me kalimin e kohës, kjo grumbullim mund të rrisë rrezikun e infarktit të zemrës, goditjes në tru dhe problemeve të tjera kardiovaskulare.
Meqenëse produktet e qumështit me yndyrë të plotë përmbajnë më shumë yndyra të ngopura sesa alternativat me përmbajtje të reduktuar yndyre, autoritetet shëndetësore tradicionalisht i kanë nxitur njerëzit të kufizojnë konsumin e tyre.
Megjithatë, studimet që kanë shqyrtuar se çfarë ndodh kur njerëzit konsumojnë realisht produkte qumështi me yndyrë të plotë kanë nxjerrë një tablo më komplekse.
Anderson, profesor i shkencave të të ushqyerit në Fakultetin e Mjekësisë Temerty të Universitetit të Torontos, thekson se shumë studime të kryera te njerëzit nuk kanë arritur të gjejnë një lidhje të qartë midis konsumimit të produkteve të qumështit me yndyrë të plotë dhe rezultateve të pafavorshme shëndetësore.
Disa studime të tjera kanë identifikuar madje efekte të mundshme mbrojtëse. Këtu përfshihet edhe një studim i kohëve të fundit, i udhëhequr nga profesoresha Kozeta Milliku e Fakultetit të Mjekësisë Temerty, i cili zbuloi një lidhje midis konsumimit të qumështit me yndyrë të plotë dhe një rreziku më të ulët të obezitetit në fëmijëri.
Këto gjetje i kanë nxitur shkencëtarët të hetojnë nëse produktet e bulmetit sillen ndryshe në organizëm nga sa mund të sugjerojnë lëndët ushqyese që ato përmbajnë veçmas.
Çfarë ndodhi kur të rriturit konsumuan produkte qumështi me yndyrë të plotë çdo ditë?
Për të shqyrtuar këtë çështje, Anderson dhe kolegët e tij zhvilluan një studim 12-javor, ku morën pjesë 74 të rritur me mbipeshë ose obezitet.
Pjesëmarrësit u ndanë rastësisht në tri grupe, secili prej të cilëve ndoqi një regjim të ndryshëm ushqimor. Grupi i parë ndoqi një dietë me kufizim të kalorive dhe me pak produkte qumështi. Grupi i dytë konsumoi tri porcione produkte qumështi në ditë, duke ndjekur një dietë me marrje të ekuilibruar të energjisë, që do të thotë se sasia e kalorive të konsumuara synonte të përputhej me energjinë që shpenzonte organizmi. Grupi i tretë konsumoi gjithashtu tri porcione produkte qumështi çdo ditë, por pjesën tjetër të ushqimit e konsumoi pa kufizime të veçanta kalorike.
Të gjithë pjesëmarrësit morën udhëzime bazuar në udhëzuesin ushqimor të Kanadasë, ndërsa studiuesit u siguruan atyre produkte qumështi me yndyrë të plotë gjatë studimit.
Në përfundim të 12 javëve, ekipi krahasoi disa tregues të shëndetit metabolik, përfshirë peshën trupore, përbërjen e trupit dhe nivelet e kolesterolit.
Rezultatet sfiduan pritshmëritë. Pjesëmarrësit që konsumuan tri porcione produkte qumështi çdo ditë nuk shfaqën ndryshime domethënëse në shtimin e peshës, përbërjen e trupit apo nivelin e kolesterolit në gjak, krahasuar me ata që konsumuan pak produkte qumështi.
Grupet që konsumuan më shumë produkte qumështi përjetuan gjithashtu përmirësime të presionit të gjakut dhe morën më shumë kalcium, proteina dhe vitaminë D. Këto lëndë ushqyese luajnë role thelbësore në ruajtjen e shëndetit të kockave, mbështetjen e funksionit të muskujve dhe rregullimin e shumë proceseve në organizëm.
“Ata që konsumuan tri porcione produkte qumështi nuk shfaqën nivele të pafavorshme të kolesterolit apo yndyrave në gjak dhe as shenja të rezistencës ndaj insulinës”, thotë Anderson.
Yndyrat në gjak janë substanca yndyrore dhe të ngjashme me yndyrat që qarkullojnë në gjak, përfshirë kolesterolin dhe trigliceridet. Rezistenca ndaj insulinës ndodh kur qelizat e organizmit bëhen më pak të ndjeshme ndaj insulinës, duke e bërë më të vështirë rregullimin e nivelit të sheqerit në gjak dhe duke rritur rrezikun e diabetit të tipit 2.
Megjithëse rezultatet janë inkurajuese, studimi ishte relativisht i vogël dhe zgjati vetëm tre muaj. Nevojiten studime më të gjera dhe me kohëzgjatje më të madhe për të përcaktuar nëse këto gjetje përkthehen në përfitime afatgjata për shëndetin ose në ndryshime të rrezikut për sëmundjet kardiovaskulare.
Shkenca befasuese që fshihet pas yndyrës së produkteve të qumështit
Pse produktet e qumështit me yndyrë të plotë mund të kenë efekte të ndryshme në shëndet nga ato që studiuesit do të parashikonin bazuar në përmbajtjen e tyre të yndyrave të ngopura?
Një shpjegim i mundshëm është hipoteza e matricës së produkteve të qumështit, një ide që thekson mënyrën se si struktura fizike e ushqimit ndikon në përpunimin e lëndëve ushqyese nga organizmi.
Në vend që qumështi, djathi apo kosi të trajtohen thjesht si një përzierje yndyrash, proteinash, vitaminash dhe mineralesh, kjo teori merr në konsideratë mënyrën se si këta përbërës ndërveprojnë brenda vetë ushqimit.
“Produktet e qumështit përmbajnë dy proteina kazeinën dhe hirrën të cilat janë të lidhura me yndyrën dhe me lëndët ushqyese të përfshira në to”, thotë Anderson.
Kazeina dhe hirra janë dy llojet kryesore të proteinave që gjenden në qumësht. Të dyja sigurojnë aminoacide që organizmi i përdor për të ndërtuar dhe mirëmbajtur indet, por ato treten dhe përthithen me ritme të ndryshme.
Sipas Anderson, organizimi kompleks i proteinave, yndyrave dhe lëndëve të tjera ushqyese në produktet e qumështit mund të ndihmojë në rregullimin e shpejtësisë me të cilën këto lëndë çlirohen gjatë tretjes.
Kjo do të thotë se reagimi i organizmit ndaj konsumimit të një produkti të plotë qumështi mund të jetë i ndryshëm nga reagimi ndaj konsumimit të një sasie ekuivalente të yndyrave të ngopura veçmas.
Përfundimi më i gjerë është se ndikimi i një ushqimi në shëndet nuk mund të parashikohet gjithmonë duke shqyrtuar vetëm një përbërës të tij. Struktura, përbërja ushqyese dhe ndërveprimi midis lëndëve ushqyese mund të kenë të gjitha rëndësi.
Pse këto gjetje mund të jenë të rëndësishme për të moshuarit?
Studiuesit besojnë se këto rezultate mund të jenë veçanërisht të rëndësishme për personat e moshuar, të cilët shpesh kanë nevojë të marrin sasi të mjaftueshme proteinash dhe lëndësh ushqyese thelbësore, ndërkohë që konsumojnë më pak kalori.
Me kalimin e moshës, nevojat e përgjithshme të organizmit për energji shpesh zvogëlohen. Megjithatë, ruajtja e masës muskulore, forcës së kockave dhe funksioneve të tjera të rëndësishme të trupit kërkon ende ushqyerje të mjaftueshme.
Kjo mund ta bëjë të vështirë plotësimin e nevojave ushqyese, veçanërisht për personat që kanë oreks të kufizuar.
Anderson shpjegon se produktet e qumështit ofrojnë një burim të njohur dhe praktik të lëndëve ushqyese të përqendruara. Ato sigurojnë proteina, kalcium dhe lëndë të tjera ushqyese përmes ushqimeve që shumë të moshuar tashmë i pëlqejnë dhe i konsumojnë rregullisht.
Gjetjet e reja sugjerojnë se përfshirja e produkteve të qumështit me yndyrë të plotë në një dietë të ekuilibruar mund t’i ndihmojë njerëzit të plotësojnë këto nevoja ushqyese, pa përkeqësuar domosdoshmërisht nivelet e kolesterolit apo treguesit që lidhen me rrezikun e diabetit.
Megjithatë, studimi nuk përcaktoi drejtpërdrejt nëse konsumimi afatgjatë i këtyre produkteve parandalon apo rrit rrezikun e diabetit, sëmundjeve të zemrës ose gjendjeve të tjera kronike.
Rishikimi i këshillave ushqimore përtej lëndëve ushqyese individuale
Përtej debatit mbi yndyrën e produkteve të qumështit, ky studim nxjerr në pah një sfidë më të gjerë në shkencën e të ushqyerit: vlerësimin e ndikimit të ushqimeve të plota në shëndet, në vend që të përqendrohemi ekskluzivisht te lëndët ushqyese individuale.
Këshillat tradicionale ushqimore shpesh kanë theksuar nevojën për të reduktuar përbërës të caktuar, siç janë yndyrat e ngopura. Megjithëse këto rekomandime mbështeten në prova që lidhen me rrezikun kardiovaskular, studiuesit po pranojnë gjithnjë e më shumë se ushqime të ndryshme që përmbajnë të njëjtat lëndë ushqyese mund të mos kenë të njëjtat efekte në shëndet.
Gjetjet e Universitetit të Torontos i shtohen këtij diskutimi, duke treguar se produktet e qumështit me yndyrë të plotë mund të përfshihen në disa lloje dietash pa shkaktuar ndryshimet e pafavorshme metabolike afatshkurtra që mund të priteshin bazuar në përmbajtjen e tyre të yndyrave të ngopura.
Kjo nuk do të thotë se yndyrat e ngopura janë të padëmshme apo se të gjithë duhet të kalojnë te produktet e qumështit me yndyrë të plotë. Përkundrazi, kjo sugjeron se duhet të merret në konsideratë ushqimi në tërësi, struktura e tij ushqyese dhe modeli i përgjithshëm i të ushqyerit.
Për njerëzit që përpiqen të kuptojnë rekomandimet ushqimore që ndryshojnë vazhdimisht dhe mesazhet shpesh kontradiktore për shëndetin, Anderson rekomandon një qasje praktike, në vend të rregullave të ndërlikuara dietike.
“Mbajeni të thjeshtë: konsumoni një shumëllojshmëri ushqimesh dhe mos e teproni me asgjë.”
