Punësimi dhe të ardhurat nga puna në Shqipëri pritet të jenë nën presion në vitet e ardhshme. Këtë e konstaton Banka Botërore në një studim global të titulluar “Ndikimi i Klimës në Punësim”, i cili analizon tendencat strukturore në ekonomi dhe popullsi.
Sipas raportit, tregu i punës në vend do të përballet me ngadalësim, ndërsa rritja e pagave reale mbetet e kufizuar deri në vitin 2030.
Punësimi: as rritje dhe as përmirësim deri në vitin 2030
Grafiku i Bankës Botërore tregon se punësimi në Shqipëri do të qëndrojë pothuajse i pandryshuar deri në vitin 2030. Ekonomia nuk po krijon mjaftueshëm vende të reja pune për të përballuar sfidat e reja.
Këto presione strukturore lidhen kryesisht me:
- Plakjen e popullsisë
- Rritjen e emigracionit
- Ngadalësimin e produktivitetit
- Ritmet e ulëta të investimeve në teknologji
Sipas analizës, tregu i punës mbetet i brishtë edhe në mungesë të krizave të mëdha ekonomike.
Të ardhurat nga puna: rënie me –0.1% deri në vitin 2030
Banka Botërore tregon se të ardhurat nga puna në Shqipëri do të bien me –0.1% deri në vitin 2030. Kjo rënie është e vogël, por sinjalizon një problem më të thellë: pagat reale pritet të rriten ngadalë ose të ngecin.
Arsyet kryesore janë:
- Produktivitet i ulët i punës
- Sektorë ekonomikë me vlerë të shtuar të ulët
- Nivel i lartë informaliteti
- Kërkesë e dobët për fuqi punëtore të kualifikuar
Këto faktore kufizojnë rritjen e pagave dhe ndikojnë drejtpërdrejt në të ardhurat e familjeve.
Shqipëria në krahasim me vendet e tjera
Në krahasim me ekonomitë me nivele të ngjashme zhvillimi, Shqipëria renditet në grupin e vendeve me luhatje të lehta të punësimit dhe të ardhurave.
- Vende si Armenia dhe Ekuadori pritet të përjetojnë goditje më të forta.
- Shqipëria qëndron më afër mesatares së grupit.
Megjithatë, fakti që as punësimi dhe as të ardhurat nuk rriten, është tregues se ekonomia nuk po përfiton nga reformat që mund të gjeneronin fitime të reja produktiviteti.
Ekonomia shqiptare deri në vitin 2030: rritje e ngadaltë dhe presione të vazhdueshm
Analiza e Bankës Botërore paralajmëron se ekonomia shqiptare do të ecë me ritme të ngadalta deri në vitin 2030. Nuk priten rënie të forta, por as dinamizëm i mjaftueshëm për të përmirësuar standardin e jetesës.
Presionet në tregun e punës pritet të përkeqësohen për shkak të:
- Emigracionit të lartë
- Bazës së ngushtë të sektorëve prodhues
- Reformave të papërfunduara në arsim
- Investimeve të ulëta në teknologji dhe inovacion
Çfarë rekomandon Banka Botërore?
Për një përmirësim afatgjatë, Banka Botërore sugjeron reforma të fokusuara te kapitali njerëzor, ndër to:
- Rritja e produktivitetit të punës
- Përmirësimi i aftësive profesionale
- Reformim i plotë i sistemit arsimor
- Investime të qëndrueshme në teknologji
- Krijimi i sektorëve me vlerë të shtuar më të lartë
Sipas Bankës, vetëm përmes rritjes së produktivitetit mund të sigurohen paga më të larta dhe një shpërndarje më e drejtë e vlerës së shtuar në ekonomi.
