Gracka e ëmbël e Pushtetit! nga Pal Nikolli

Historia politike, nga antikiteti deri në demokracitë moderne, na mëson një të vërtetë të thjeshtë dhe të dhimbshme: gracka më e madhe për një politikan është të dashurohet me pushtetin. Jo ta ushtrojë me përgjegjësi. Jo ta administrojë me përulësi. Por ta dashurojë. Sepse në momentin që pushteti shndërrohet nga mjet shërbimi në objekt adhurimi, nis rrëshqitja morale dhe institucionale.
Që në kohën e Aristotelit, është paralajmëruar se pushteti ka prirje të korruptojë, ndërsa pushteti absolut të korruptojë absolutisht. Edhe pse kjo formulë është artikuluar më vonë nga Lord Acton, thelbi mbetet i njëjtë: njeriu, kur qëndron gjatë mbi të njëjtën majë, fillon ta ngatërrojë veten me vetë majën.
Dashuria për pushtetin është e rrezikshme sepse ajo është e padukshme në fillim. Ajo nis si bindje se “vetëm unë mund ta çoj përpara këtë projekt”, vazhdon si dyshim ndaj çdo kritike dhe përfundon si armiqësi ndaj çdo kundërshtari. Në këtë pikë, politika pushon së qeni hapësirë debati dhe bëhet arenë lojalitetesh personale.
Në demokraci, pushteti është i përkohshëm; ai jepet me mandat dhe kufizohet me ligj. Por kur politikani dashurohet me të, ai fillon të kërkojë mënyra për ta zgjatur pafundësisht këtë përkohshmëri. Ai fillon ta shohë shtetin si pronë, institucionet si vegla dhe qytetarët si spektatorë. Kjo është pika ku republika zbehet dhe shfaqet hija e sundimit personal.
Filozofi francez Montesquieu e ndërtoi teorinë e ndarjes së pushteteve pikërisht për të shmangur këtë grackë. Sepse pushteti, i pakontrolluar, nuk e njeh vetëkufizimin. Ai kërkon zgjerim. Kërkon afirmim. Kërkon adhurim.
Politikani që dashurohet me pushtetin fillon të identifikojë fatin e tij me fatin e vendit. Çdo kritikë ndaj tij e përkthen si sulm ndaj shtetit. Çdo alternativë e quan destabilizim. Në këtë mënyrë, demokracia humbet thelbin: rotacionin, llogaridhënien dhe pluralizmin.
Por gracka nuk është vetëm individuale; ajo është edhe kulturore. Shoqëritë që i ndërtojnë liderët si figura të paprekshme, që i kthejnë në mite dhe jo në shërbëtorë publikë, kontribuojnë në këtë dashuri të rrezikshme. Kur qytetarët kërkojnë “shpëtimtarë” dhe jo administratorë, ata vetë ushqejnë zgjatjen e pushtetit.
Në fund, pushteti nuk është provë force, por provë karakteri. Ai teston kufijtë moralë të njeriut. Politikani që e kupton këtë, e sheh pushtetin si barrë dhe jo si privilegj; si përgjegjësi dhe jo si pronë; si mandat dhe jo si identitet.
Sepse kur pushteti bëhet dashuri, ai pushon së qeni shërbim. Dhe kur shërbimi zhduket, demokracia fillon të zbehet në heshtje.