nga Halil Teodori
Dardania përfaqëson njërën prej shtresave më të hershme të historisë së Ballkanit dhe Evropës Juglindore. Ajo nuk lind si koncept mitologjik por si realitet etno-historik i dokumentuem nga burimet antike dhe i mbështetun nga arkeologjia dhe analiza krahasuese e gjuhësisë. Kjo qasje na mundëson me dallue historinë reale të dardanëve prej interpretimit mitologjik gre;uk. sllave të cilat shpesh u përdorën për me e përvetësue trashëgiminë kulturore të popujve autoktonë dhe për me e paraqitë atë si degë dytësore të qytetërimit gr;euk.
Burimet e autorëve antikë, Homeri dhe … tregojnë qartë se pellazgët ishin popullsi shumë ma e vjetër dhe se ata nuk janë fise por si popull parahistorik autokton me gjuhë, zakone dhe besime të veta.
Dardanët shfaqen në këto burime si degë e drejtpërdrejtë e këtij trungu pellazg dhe jo si krijesë e mëvonshme mitologjike.
Në Iliadën (ILIRIDEN) Homeri dallon qartë Trojanët, Dardanët, Pellazgët dhe Helenët. Përkundrazi Dardanët përmenden si njerzit që ndërtuan Trojën. Dardanët kishin një kulturë dhe strukturë shoqërore të zhvilluar.
Historianët antik pranojnë se pellazgët ishin populli i parë i gadishullit Ballkanik dhe Dardanët ishin regjon i drejtpërdrejtë. Kjo lidhje tregon vazhdimësinë e kulturës autoktone që lidhet me qytetet, traditat dhe institucionet sociale, të vazhdueshme njerëzore që nga epoka e bronzit e ma herët. Këto të dhëna nuk mund të shpjegohen me mitet olimpike por me vazhdimësinë e një kulture autoktone dhe me lidhjet e saj direkte me traditën pellazge.
Dardanët si pellasgë që ishin kishin sisteme hyjnore të veta kultin e zjarrit besimin në natyrë dhe simbole si flamuri, plisi rrethi dhe guri këto forma të besimit janë ma të hershme se mitologjia e sajuara dhe përfaqësojnë stadin arkaik të mendimit religjioz evropian.
Dardanët nuk janë vetëm territore por kulturore gjuhësore dhe biologjike Dardania nuk asht figurë mitologjike por realitet historik parahistorik ajo nuk buron nga Zeusi Kadmi por një regjon i trungut pellazg i cili përbën themelet e popullsisë autoktone dhe vazhdimësinë e saj në Iliri.
Kultura materiale e dardanëve përfshinë vendbanime qytetëruese si fortifikime, tumbë, objekte gdhendjeje, armë dhe objekte ceremoniale që dëshmojnë për një shoqëri të organizuar dhe të ndërthurur me traditat pellazgo ilirer. Gjuha e folun dhe simbolet e ruajtuna në gjuhën shqipe sot mbajnë gjurmë të qarta të strukturës pellazgo dardane ndërsa ritualet dhe besimet e ruajtuna në zona të ndryshme të Shqipërisë, Kosovës , Iliridës, … përfaqësojnë vazhdimësinë shpirtërore të këtij populli.
Dardania është gur themeli i autoktonisë së Ilirisë ose Ballkanit dhe simbol i një vazhdimësie prej lashtësisë deri në ditët e sotme njohja dhe rikujtimi i këtij realiteti nuk është veç akademik por edhe politik dhe kulturore sepse historia është armë. Kush vjedh historinë, merr tokën, kush harron rrwnjën, humb identitetin prandaj e kemi për detyrë me e studiu dhe përhapë të vërtetën se Dardania si regjon ishte para gre;uk. para romakut dhe para sllavit ai ishte regjon në vete ishte realitet dhe ky realitet ka mbijetue deri sot me gjuhën shqipe me simbolet, arkologjinë dhe traditat që mbajmë…….
