Artikull nga revista NATURE HUMAN BEHAVIOUR
Një studim i ri gjenetik, i publikuar në revistën Nature Human Behaviour, ka ofruar një panoramë më të qartë se kurrë më parë mbi origjinën e shqiptarëve, duke zbuluar rrënjë të thella në Ballkan dhe një nivel të pazakontë vazhdimësie që nga Epoka e Bronzit deri në ditët e sotme, ku ndër bashkautorët e tij është edhe studiuesi shqiptar Gjergj Bojaxhiu.
Shqiptarët përbëjnë një komb relativisht të vogël në Ballkan, por historia e tyre ka tërhequr prej kohësh vëmendjen e studiuesve dhe udhëtarëve. Terreni malor, shpesh i pakalueshëm, ka ndikuar ndjeshëm në kulturën dhe zhvillimin historik të tyre. Ndërkohë, gjuha shqipe zë një vend unik në Evropë: Së bashku me greqishten, ajo është e vetmja degë e mbijetuar e gjuhëve të lashta ballkanike, të cilat u zhdukën gjatë periudhës romake dhe mesjetës.
Megjithatë, origjina e shqiptarëve dhe lidhjet e gjuhës së tyre me këto grupe të zhdukura kanë mbetur për një kohë të gjatë të paqarta.
Për t’iu përgjigjur këtyre pyetjeve, një ekip ndërkombëtar studiuesish nga institucione si University of Oxford, Tel Aviv University dhe The Ohio State University analizoi mbi 6,000 genome të lashta nga Ballkani dhe Euroazia Perëndimore, si dhe 74 genome të reja nga shqiptarë të sotëm. Studiuesit përdorën metoda të avancuara statistikore, përfshirë teknikën “ancient identity-by-descent” (ancIBD), e cila identifikon segmente ADN-je të trashëguara nga paraardhës të përbashkët.
Rezultatet tregojnë se, ndonëse Evropa Juglindore u transformua nga migrime të mëdha gjatë Antikitetit të Vonë dhe Mesjetës së hershme, paraardhësit e shqiptarëve modernë mbetën relativisht të paprekur.
Terreni malor duket se ka shërbyer si një strehë afatgjatë, duke ruajtur lidhjet gjenetike me popullsitë e lashta të Ballkanit Perëndimor dhe Qendror që nga Epoka e Hekurit dhe periudha romake.
Sipas studiuesve, shqiptarët përfaqësojnë një nga shembujt më të qartë të vazhdimësisë gjenetike afatgjatë në Ballkan.
Analizat demografike tregojnë se ata rrjedhin nga një popullsi e vogël dhe relativisht e qëndrueshme, çka sugjeron izolim të zgjatur dhe ndikim të kufizuar nga popullsi të tjera ndër shekuj.
Studimi identifikon gjithashtu nivele të ndryshme përzierjeje gjenetike me popullsi të lidhura me Evropën Lindore, sidomos në zonat ku dëshmitë historike dhe gjuhësore tregojnë kontakte të vazhdueshme me grupe sllavishtfolëse.
Ky model përputhet me shpërndarjen e huazimeve sllave në gjuhën shqipe, duke krijuar një përputhje të rrallë mes të dhënave gjenetike dhe atyre gjuhësore.
Një nga zbulimet më domethënëse lidhet me një individ të shekujve IX-X në Shtikë, në jug të Shqipërisë. Ky individ rezulton gjenetikisht më i afërt me shqiptarët e sotëm se me çdo popullsi tjetër të njohur, duke ofruar provën e parë të drejtpërdrejtë për praninë e një komuniteti të lidhur me shqiptarët në jug të vendit disa shekuj përpara dokumentimit historik të gjuhës.
Studimi analizoi edhe dallimet mes dy dialekteve kryesore, gegërishtes dhe toskërishtes, duke konfirmuar se ato kanë një origjinë të përbashkët, por ruajnë dallime të lehta që pasqyrojnë historinë e vendosjes dhe ndërveprimeve rajonale.
Në tërësi, gjetjet tregojnë se shqiptarët rrjedhin kryesisht nga popullsi autoktone të Ballkanit, të cilat kanë ruajtur identitetin e tyre përmes periudhave të mëdha ndryshimesh historike.
Duke kombinuar ADN-në e lashtë me metoda të reja analitike, studimi ofron një pasqyrë të paprecedentë mbi historinë e thellë të një prej popujve më të veçantë të Evropës./Nature Human Behaviour
