Shekulli XX ishte dëshmitar i një transformimi rrënjësor në letërsi. Nga natyra eksperimentale e modernizmit dhe vala e zërave globalë të letërsisë postkoloniale, e deri te revolucioni i zhanrit fantastik pas Tolkien-it dhe ngritja e shkencës fantastike në një zhanër plotësisht të respektuar, është e qartë pse shumë prej librave më të mëdhenj të shkruar ndonjëherë u botuan midis viteve 1901 dhe 1999. Qoftë një xhevahir latino-amerikan si Pedro Páramo, një kryevepër e zhanrit si Dune, apo një kulm i postmodernizmit si Ylberi i Gravitetit (Gravity’s Rainbow), kryeveprat letrare të shekullit XX përbëjnë një fushë magjepsëse studimi, të cilat mbeten lexim i domosdoshëm.
10. Pedro Páramo (1955) – Juan Rulfo
Studiimi i trajektores së letërsisë së shekullit XX nuk mund të jetë i plotë pa përfshirë Amerikën Latine dhe, në mënyrë të pashmangshme, kryeveprën e shkrimtarit meksikan Juan Rulfo. Ky roman konsiderohet një nga punët më të rëndësishme të realizmit magjik në histori. Shkrimtari legjendar argjentinas Jorge Luis Borges e ka quajtur atë një nga tekstet më të mëdha të shkruara ndonjëherë në çdo gjuhë. I ndërtuar me një strukturë revolucionare jo-lineare dhe i mbushur me një surrealizëm rrëqethës, ky libër mbetet një gur milje i letërsisë botërore.
9. In Cold Blood (1966) – Truman Capote
Në mesin e shekullit XX lulëzoi një zhanër i ri: romani jofiktiv (non-fiction novel). Një ndër librat më të rëndësishëm në histori i përket Truman Capote-s, i cili dokumentoi vrasjet e familjes Clutter në vitin 1959 në Kansas. I njohur gjerësisht si gjyshi i romaneve të krimit të vërtetë (true crime), ky libër ka plakur si vera e mirë, duke shquar për një prozë çuditërisht kinematografike dhe një vëmendje gazetareske të jashtëzakonshme ndaj detajeve.
8. Kronika e Zogut Kurdisës (The Wind-Up Bird Chronicle, 1994–1995) – Haruki Murakami
Botuar si një roman me tre vëllime nga autori i madh japonez Haruki Murakami, ky libër shihet universalisht si vepra e tij më e mirë e shekullit të kaluar. Një eksplorim i guximshëm dhe i ndërlikuar i traumës historike dhe kërkimit të identitetit personal, romani dallon për prozën e tij onirike (ëndërrimore) dhe imazherinë që fton në rilexime të pafundme.
7. Dune (1965) – Frank Herbert
Që në momentin e botimit, vepra e Frank Herbert ishte një sukses i menjëhershëm tregtar dhe kritik. Sot, ajo konsiderohet gjerësisht si puna më e rëndësishme dhe me ndikim e fshirë në historinë e shkencës fantastike të shekullit XX. Si një paralajmërim ndaj rreziqeve të liderëve mesianikë dhe fanatizmit fetar, Dune mbetet një lexim epik në shkallë, por thellësisht intim në trajtimin e njeriut.
6. Gatsby i Madh (The Great Gatsby, 1925) – F. Scott Fitzgerald
Megjithëse vdiq duke pandehur se ishte një dështim, F. Scott Fitzgerald hyri në histori si një nga shkrimtarët më të mëdhenj amerikanë falë këtij romani. Inspiruar nga një romancë e rinisë së tij, libri përfaqëson një tragjedi të fuqishme dhe një kritikë të thellë e nijancuar ndaj anës së errët të “Ëndrrës Amerikane”.
5. Ruajtësi në Thekër (The Catcher in the Rye, 1951) – J. D. Salinger
Ky roman është shndërruar në një ikonë të ankthit dhe rebelimit adoleshent. Falë eksplorimit të thellë të temave të humbjes, pafajësisë dhe identitetit, si dhe një proze kolokviale të sinqertë e të freskët edhe sot e kësaj dite, libri i Salinger mbetet një nga kryeveprat më të rëndësishme të pjekurisë rinore.
4. Lord of the Rings (I Zoti i Unazave, 1954–1955) – J. R. R. Tolkien
E konceptuar fillimisht si një vazhdimësi e thjeshtë e librit për fëmijë Hobbiti, vepra e Tolkien u shndërrua në punën më të madhe të letërsisë fantastike të shekullit XX. Thellësia e ndërtimit të botës dhe gjuha e detajuar e përdorur e kanë bërë këtë trilogji një pikë kthese të pakalueshme për çdo adhurues të letërsisë epike.
3. Ylberi i Gravitetit (Gravity’s Rainbow, 1973) – Thomas Pynchon
Thomas Pynchon është një nga shkrimtarët postmodernë më të rëndësishëm, ndërsa ky libër përfaqëson kulmin e tij krijues. Një bishë e vërtetë letrare, ky roman techno-paranojak analizon efektet dehumanizuese të teknologjisë me një gjenialitet estetik që ka lënë gjurmë të pashlyeshme në kulturën moderne.
2. Njëqind Vjet Vetmi (One Hundred Years of Solitude, 1967) – Gabriel García Márquez
Nëse ndonjë libër mund t’i rivalizojë titullin e veprës më të rëndësishme në gjuhën spanjolle që nga Don Kishoti i Servantesit, ai është romani i kolumbianit Gabriel García Márquez. I frymëzuar pjesërisht nga Pedro Páramo, ky roman provoi se boshti i letërsisë botërore në mesin e shekullit XX ishte Amerika Latine, duke ofruar një lexim po aq magjepsës dhe njerëzor sot sa ishte gjashtë dekada më parë.
1. Ulysses (1922) – James Joyce
Në vendin e parë qëndron kryevepra moderniste e James Joyce. Duke marrë si bazë strukturën e Odiseas së Homerit, Joyce eksploron një ditë krejtësisht të zakonshme në Dublin përmes teknikës së “rrjedhës së ndërgjegjes” (stream of consciousness). Mënyra se si ai luan me gjuhën angleze në forma që nuk mund të gjenden askund tjetër e bën Ulysseslibrin më të rëndësishëm dhe përcaktues të të gjithë shekullit XX
