Nga: Samet ZAGRADI
Nga Shumbati i Dibrës drejt auditorëve universitarë, Prof. Asoc. Dr. Hajri Mandri ka ndërtuar një rrugëtim të gjatë si pedagog, studiues, poet, dramaturg dhe publicist, duke lënë gjurmë në disa fusha të dijes dhe kulturës shqiptare.
Prof. Asoc. Dr. Hajri Mandri lindi më 4 shtator 1955 në Shumbat të Dibrës. Vendlindja, me historinë, traditat dhe respektin e saj për arsimin e fjalën e mençur, do të mbetej një pikë e rëndësishme referimi gjatë gjithë jetës dhe krijimtarisë së tij.
Interesi për letërsinë u shfaq që në moshë të re. Në vitin 1974, kur ishte nxënës në vitin e dytë të gjimnazit në Peshkopi, botoi poezinë “Fshati im” në gazetën “Ushtima e maleve”. Gjatë viteve studentore vijoi të botojë poezi, poema dhe shkrime letrare në organe të njohura të kohës, mes të cilave gazeta “Drita” dhe revista “Nëntori”.
Këto botime të hershme shënuan fillimin e një veprimtarie që do të shtrihej në më shumë se pesë dekada dhe do të përfshinte arsimin, kërkimin shkencor, poezinë, dramaturgjinë, kritikën letrare dhe publicistikën.
NJË RRUGËTIM I GJATË NË ARSIM
Në vitin 1981, Hajri Mandri përfundoi studimet e larta për Gjuhë Shqipe dhe Letërsi në Institutin e Lartë Pedagogjik të Shkodrës. Më pas vijoi studimet e thelluara pasuniversitare në Universitetin e Tiranës, ku gjatë viteve 2006–2008 përfundoi programin “Master”.
Në dhjetor të vitit 2011 mbrojti doktoraturën pranë Qendrës Ndëruniversitare të Studimeve Albanologjike në Tiranë. Në vitin 2012 fitoi gradën shkencore “Doktor në Shkenca Letrare”, me vlerësimin “Shumë mirë”. Udhëheqës i punimit të tij shkencor ishte akademik Prof. Dr. Shaban Sinani.
Një tjetër moment i rëndësishëm në karrierën e tij erdhi më 8 qershor 2026, kur Universiteti i Tiranës i akordoi titullin akademik “Profesor i Asociuar”. Ky vlerësim kurorëzoi një rrugëtim të gjatë profesional dhe shkencor, të mbështetur në vite mësimdhënieje, studimi dhe botimesh.
Karriera e tij përfshin mësimdhënien dhe drejtimin e disa institucioneve të rëndësishme arsimore. Nga viti 2006 deri në vitin 2009 drejtoi gjimnazin “Gramoz Palushi” në Tiranë, ndërsa gjatë viteve 2009–2012 ishte drejtor i Institutit të Nxënësve që nuk Shikojnë.
Më pas punoi si specialist i analizës dhe psikometrisë pranë Agjencisë Kombëtare të Provimeve dhe si përgjegjës i sektorit të kualifikimit të mësuesve në Institutin e Zhvillimit të Arsimit.
Ai ka dhënë mësim në Universitetin “Aleksandër Moisiu” në Durrës, në Akademinë Pedagogjike të Tiranës dhe në Universitetin e Mjekësisë. Prej tetorit të vitit 2014 është pedagog në “Albanian University”, ku zhvillon lëndë të pedagogjisë, letërsisë, gjuhës shqipe dhe shkrimit akademik.
Për Hajri Mandrin, auditori nuk është vetëm vendi ku përcillet një program mësimor. Ai është një hapësirë dialogu dhe formimi, ku studentët duhet të nxiten të mendojnë, të argumentojnë dhe të kërkojnë më tej. Ndikimi i një pedagogu, sipas kësaj filozofie, nuk matet vetëm me numrin e leksioneve, por me dijen, pyetjet dhe dëshirën për të mësuar që ai mbjell te brezat e rinj.
KONTRIBUTI NË PEDAGOGJINË SPECIALE
Një pjesë e rëndësishme e punës së Prof. Asoc. Dr. Hajri Mandrit lidhet me pedagogjinë speciale dhe arsimimin e nxënësve me dëmtime në shikim.
Përvoja e tij si drejtues i Institutit të Nxënësve që nuk Shikojnë u shoqërua me studime, projekte dhe bashkëpunime ndërkombëtare. Ai u specializua në pedagogji speciale pranë Institutit Ganspoel në Bruksel dhe mori pjesë në programe profesionale të zhvilluara me qendra të specializuara në Belgjikë dhe Spanjë.
Hajri Mandri ka qenë koordinator i një projekti ndërkombëtar për vështirësitë në të nxënë te nxënësit me dëmtime pamore, të mbështetur nga Instituti i Tiflologjisë “Visio” në Holandë. Ai drejtoi gjithashtu një konferencë ndërkombëtare për tiflopedagogjinë, me pjesëmarrjen e ekspertëve nga Shqipëria, Holanda, Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Serbia.
Puna dhe përvoja në këtë fushë u konkretizuan në monografinë shkencore “Tiflopedagogjia”, një studim mbi mësimdhënien dhe edukimin e nxënësve me dëmtime pamore. Ky botim përfaqëson një kontribut të rëndësishëm në trajtimin akademik të pedagogjisë speciale në Shqipëri.
STUDIUESI QË E NXORI LETËRSINË SHQIPTARE PËRTEJ KUFIJVE
Veprimtaria shkencore e Hajri Mandrit shtrihet në fushën e letërsisë, estetikës, pedagogjisë, komunikimit dhe përkthimit letrar.
Një vend të veçantë në punën e tij zë studimi i shembëlltyrës letrare dhe i funksionit të saj në ligjërimin letrar, folklorik dhe gojor. Kjo temë është trajtuar gjerësisht në monografinë “Shembëlltyrat në letërsi dhe folklor”.
Në studimet e tij janë analizuar vepra dhe veçori të krijimtarisë së Migjenit, Anton Pashkut, Frederik Rreshpjes, Naim Frashërit, Haki Stërmillit dhe autorëve të tjerë. Një pjesë e kërkimeve të viteve të fundit është përqendruar në përkthimin letrar, ruajtjen e stilit të autorit dhe ndikimin e përkthimit cilësor në interpretimin e drejtë të një vepre.
Artikujt e tij janë botuar në revista shkencore kombëtare dhe ndërkombëtare. Ai ka marrë pjesë me kumtesa në konferenca të zhvilluara në Shqipëri, Kosovë, Austri, Spanjë, Bullgari, Turqi dhe Francë.
Përmes kësaj veprimtarie, Hajri Mandri është përpjekur që studimi i letërsisë dhe kulturës shqiptare të mos mbetet vetëm brenda komunikimit kombëtar, por të bëhet pjesë e debatit akademik ndërkombëtar.
POETI, DRAMATURGU DHE PUBLICISTI
Krahas pedagogjisë dhe kërkimit shkencor, Hajri Mandri ka ndërtuar edhe një krijimtari të pasur letrare. Poezia e tij ka kryesisht karakter liriko-filozofik, ndërsa vendlindja zë një hapësirë të veçantë në të.
Në krijimtarinë e tij, Shumbati, Korabi, Drini dhe Dibra nuk janë vetëm vende gjeografike. Ato shndërrohen në simbole të kujtesës, identitetit, qëndresës, mungesës dhe dashurisë për tokën e të parëve.
Ndër veprat e tij përmenden vëllimet poetike “Prag mijëvjeçari” dhe “Zjarret e ditëverës”, monografitë “Shembëlltyrat në letërsi dhe folklor”, “Tiflopedagogjia”, “Axhenda e një ministri”, “Përjetësisht bashkë!” dhe “Aureola e mësuesit Jasin Mandri”, si dhe librat studimorë “Refleksione estetike”, “Trajtesa letrare dhe pedagogjike” e “Veçori stilistike në libra dhe autorë”.
Në proces botimi janë vëllimi poetik “Vendlindja – vuajtje e ëmbël” dhe monografia “Gjeneral Dali Ndreu – shkëlqimi dhe fundi tragjik”.
Veprimtaria e tij krijuese përfshin edhe dramaturgjinë. Ai është autor i dramave “E fejuara”, “Në rrjedhën e jetës”, “Joana” dhe “Bregdrinasit”, të vendosura në skenë gjatë viteve 1980. Është gjithashtu autor i skenarit “Arkitekti i Kosovës së lirë”, realizuar në vitin 2020.
Disa prej teksteve të Hajri Mandrit janë muzikuar nga kompozitorë të njohur, si Edmond Zhulali, Xhelil Ymeri, Azem Teta dhe Esat Ruka. Poezia “Korabi buzëqesh me retë”, e interpretuar artistikisht nga aktori i njohur Bujar Asqeriu, është një prej krijimeve ku lidhja me Dibrën shfaqet më fuqishëm. Në të, Korabi kthehet në dëshmitar të historisë, largimeve, qëndresës dhe dashurisë së pashuar për vendlindjen.
Veprimtaria e Hajri Mandrit nuk kufizohet te librat. Për më shumë se pesë dekada ai ka botuar artikuj, analiza, recensione, parathënie dhe cikle poetike në gazeta e revista të ndryshme. Shkrimet e tij trajtojnë arsimin, letërsinë, pedagogjinë, kulturën, historinë, jetën shoqërore dhe personalitete shqiptare.
Një vend të rëndësishëm në publicistikën e tij zë Dibra. Ai ka shkruar për figura si Dali Ndreu dhe Isa Ndreu, për Çidhnën e Blliçen, për këngën popullore, të folmen dhe trashëgiminë kulturore dibrane.
NJË INTELEKTUAL I LIDHUR ME RRËNJËT
Pavarësisht se pjesën më të madhe të veprimtarisë profesionale e ka zhvilluar në Tiranë dhe në mjediset universitare, lidhja e Hajri Mandrit me Dibrën dhe Shumbatin ka mbetur e pandërprerë.
Në fjalën e mbajtur gjatë aktivitetit “Shumbati Feston”, më 24 maj 2026, ai e përkufizoi kulturën si një forcë që ruan identitetin, afron njerëzit dhe përcjell vlerat nga njëri brez te tjetri.
“Jeta nuk është vetëm kjo që jetojmë, por dhe ajo që kujtojmë”, shprehej profesor Mandri, duke nënvizuar se e kaluara është pjesë e ndërgjegjes, kujtesës dhe formimit tonë shpirtëror.
Kjo ide përmbledh edhe thelbin e veprimtarisë së tij. Prof. Asoc. Dr. Hajri Mandri përfaqëson intelektualin që ka ndërtuar ura mes auditorit dhe jetës, mes shkencës dhe kulturës, mes vendlindjes dhe hapësirës akademike.
Pedagog, studiues, poet, dramaturg dhe publicist – role të ndryshme, por të bashkuara nga një mision i përbashkët: të krijojë dije, të përcjellë vlera dhe të lërë gjurmë në arsimin, letërsinë dhe kulturën shqiptare. marre nga DibraON
