nga Prof.Dr. Pal Nikolli
Në zemër të arsimit qëndron një marrëveshje e heshtur mes institucioneve dhe studentëve: përpjekja do të matet me drejtësi, kriteret do të jenë të qarta, dhe vlerësimi do të reflektojë realisht të nxënit. Kur kjo marrëveshje prishet, nuk kemi thjesht një problem teknik të vlerësimit me notë, por një krizë etike që prek thelbin e misionit akademik.
Në shumë auditorë, një praktikë e përhapur i vesh standardit të vlerësimit të studentit një mantel filozofik: ideja se rezultati maksimal është i paarritshëm, sepse asgjë nuk është “pa të meta”. Kjo qasje tingëllon e mençur, por në thelb ngatërron dy fusha të ndryshme. Vlerësimi nuk është metafizikë; ai është një instrument institucional, i ndërtuar mbi objektiva, rubrika dhe kritere të paracaktuara. Kur këto kritere përmbushen plotësisht, rezultati maksimal nuk është privilegj, por përfundim logjik.
Në jetën profesionale, projektet certifikohen si të përfunduara kur arrijnë qëllimet e tyre – jo kur bëhen absolutisht të pagabueshme. Arsimi nuk duhet të jetë më i paqartë se praktika reale. Përkundrazi, ai duhet të modelojë qartësi, transparencë dhe përgjegjshmëri. Kur vlerësimi me notë shkëputet nga kriteret dhe lidhet me një standard të paartikuluar, ai shndërrohet në një gjykim arbitrar, ku pushteti i vlerësuesit zëvendëson drejtësinë e procesit.
Pasojat nuk janë vetëm akademike. Psikologjikisht, një sistem që minimizon përpjekjen edhe kur ajo është e shkëlqyer, prodhon ankth, cinizëm dhe humbje besimi. Studentët mësojnë një mësim të gabuar: se merita nuk mjafton. Kjo ushqen dy devijime të rrezikshme – dorëzimin ose ndjekjen obsesive të standardeve të paqena – të dyja larg të nxënit të vërtetë. Studime mbi praktikat e vlerësimit të studentëve kanë treguar se vlerësimet e paqarta dhe të padrejta dëmtojnë motivimin afatgjatë dhe minojnë besimin në institucion.
Nga pikëpamja filozofike, ky është një problem i pushtetit të pakontrolluar. Kur kriteret ekzistojnë, por anashkalohen në emër të një parimi të paformuluar, kemi të bëjmë me një normë të pashkruar që sundon mbi rregullat. Politika e arsimit – edhe kur nuk quhet e tillë – ndikon drejtpërdrejt në formimin qytetar: ajo mëson ose drejtësi procedurale, ose arbitraritet të sofistikuar.
Vlerësimi duhet të jetë pasqyrë e të nxënit, jo një provë e autoritetit. Të mbrosh standardet nuk do të thotë të refuzosh rezultatin maksimal; do të thotë të ndërtosh kritere të forta dhe t’i zbatosh ato pa frikë e pa paragjykim. Ekselenca nuk rritet duke e bërë majën të paarritshme, por duke e bërë rrugën drejt saj të ndershme.
Në fund, e drejta e studentit nuk është të prodhojë një ideal abstrakt, por të vlerësohet saktë për atë që ka arritur. Kur kjo e drejtë mohohet, arsimi humbet besueshmërinë e tij morale. Dhe pa këtë besueshmëri, asnjë reformë, sado e sofistikuar, nuk mund të prodhojë arsim cilësor.
