Një histori heroizmi ka dalë në pah mes katastrofës shkatërruese që goditi Nepalin, ku një mësues arriti të shpëtonte 1,643 nxënës përballë një përmbytjeje të fuqishme që përfshiu luginën e Trishulit.
Ishte rreth orës 09:20 të mëngjesit të së mërkurës kur dita në shkollën e mesme Tribhuvan Trishuli po zhvillohej normalisht. Rreth 900 fëmijë ndodheshin në kompleksin shkollor trekatësh, ndërsa qindra të tjerë po mbërrinin në këmbë ose me autobusë.
Në atë moment, drejtori i shkollës mori një telefonatë alarmante nga një mik që ndodhej në Betrawati, rreth tetë kilometra më lart në luginë.
“Fshati është marrë nga lumi. Duhet të largoheni.”
47-vjeçari Rajendra Dawadi, mësues i gjuhës angleze, fillimisht u përpoq të vlerësonte situatën. Shkolla ishte një ndërtesë e fortë prej betoni, e ndërtuar rreth 60 metra mbi nivelin e lumit.
Por pak më vonë, një prind mbërriti me një paralajmërim edhe më shqetësues: niveli i ujit po rritej me shpejtësi. Dawadi ra zilen e shkollës, por këtë herë nuk ishte për t’i thirrur nxënësit në klasa. Ishte sinjali për evakuim.
Mësuesit nisën menjëherë të nxirrnin nxënësit nga klasat dhe t’i drejtonin drejt zonave më të larta. Në të njëjtën kohë, Dawadi kujtoi autobusët e shkollës që ishin rrugës dhe transportonin rreth 80 fëmijë secili. Ai nisi të telefononte drejtuesit e autobusëve dhe arriti të kontaktonte me të gjithë, përveç njërit.
Urdhri ishte i qartë: të ktheheshin menjëherë pas. Por pikërisht atëherë ai pa autobusin me të cilin nuk kishte mundur të komunikonte duke kaluar urën.
Ujërat kishin mbërritur tashmë në territorin e shkollës. Dawadi i bëri shenjë shoferit që të kthehej menjëherë. Autobusi arriti të kalonte në anën tjetër. Pak çaste më vonë, ura u shemb.
Ikja drejt malit
Teksa nxënësit nisën të kuptonin përmasat e rrezikut, paniku u përhap mes tyre. Një nxënëse pësoi një krizë paniku dhe u transportua me motor drejt një zone më të lartë. Nxënësit e tjerë u larguan në këmbë, ndërsa Dawadi ecte pas tyre për t’u siguruar që askush të mos mbetej pas.
Në fund, ata u mblodhën në një zonë më të sigurt, pranë një peme bodhi. Më poshtë, uji i furishëm po shkatërronte shkollën dhe po ndryshonte brenda pak minutash të gjithë peizazhin. Të 1,643 nxënësit e shkollës arritën të shpëtonin. Por fatkeqësisht, jo të gjithë patën të njëjtin fat.
Mësuesi 32-vjeçar i historisë sociale, Santos Pariyar, u mor nga ujërat pasi u kthye në dhomën që kishte marrë me qira pranë lumit. Sipas raportimeve, jetën humbi gjithashtu edhe punonjësi i mirëmbajtjes së shkollës, Sultan Lama, i cili ishte kthyer për të mbyllur dyert.
Kur banorët më vonë e cilësuan Dawadin si hero, ai u përgjigj me thjeshtësi:
“Çfarë tjetër mund të bëja?”
Çfarë e shkaktoi katastrofën? Pas historisë së shpëtimit qëndron një katastrofë natyrore me përmasa të jashtëzakonshme. Sipas analizave shkencore të deritanishme, një masë e madhe akulli dhe shkëmbinjsh u shkëput nga zona e Langtang Lirung, në Himalaje, pranë kufirit mes Nepalit dhe Tibetit. Masa u rrëzua rreth 1,200 metra në kanionin e thellë të lumit Lhende Khola.
Shembja u shndërrua në një rrjedhë gjigante uji, balte, akulli, shkëmbinjsh dhe mbetjesh, e cila lëvizi me shpejtësi të madhe drejt luginave më të ulëta.
Imazhet satelitore të analizuara pas katastrofës tregojnë se nuk u shemb vetëm akulli, por edhe një pjesë e bazamentit shkëmbor nën akullnajë.
Përmbytja shkatërroi vendbanime të tëra, ura, rrugë dhe infrastruktura energjetike, ndërsa ndryshoi edhe shtratin e lumenjve në një distancë prej dhjetëra kilometrash.
Fatkeqësia u shtri në të dyja anët e kufirit mes Nepalit dhe Tibetit, duke lënë pas qindra viktima dhe mijëra persona të zhdukur. Operacionet e kërkim-shpëtimit vijojnë.
Ndryshimet klimatike, një faktor shqetësues
Shkencëtarët janë të kujdesshëm për t’ia atribuar një ngjarje të vetme gjeologjike vetëm ndryshimeve klimatike. Megjithatë, rritja e shpejtë e temperaturave në Himalaje po krijon kushte gjithnjë e më të paqëndrueshme.
Shkrirja e akullnajave dhe e tokës së ngrirë përgjithmonë mund të destabilizojë shpatet malore, duke rritur rrezikun e rrëshqitjeve të dheut, shembjeve të akullnajave dhe përmbytjeve të papritura.
Në rajonin më të gjerë Hindu Kush–Himalaje, ritmi i humbjes së akullnajave është përshpejtuar ndjeshëm që nga fillimi i këtij shekulli.
Kështu, tragjedia në Trishuli merr një tjetër dimension: ajo nuk lidhet vetëm me një luginë të largët të Nepalit, por shërben si një tjetër paralajmërim për ndryshimet e shpejta që po pësojnë ekosistemet e Himalajeve dhe pasojat gjithnjë e më të paparashikueshme për komunitetet që jetojnë në këmbët e akullnajave.
