nga Prof.Dr Pal Nikolli
Në shoqëritë që kanë kaluar shekuj të tërë pushtimesh, përçarjesh dhe premtime të pambajtura, dashuria për atdheun shpesh shndërrohet në një ritual sentimental. Ajo recitohet, por nuk jetohet. Shqipëria, për shumë prej elitave të saj – politikanë, shkrimtarë, analistë, akademikë – është bërë një ide e bukur për ta përmendur në panele televizive, në fjalime përvjetorësh dhe në rrjete sociale, por jo një realitet që kërkon sakrificë, reflektim dhe përgjegjësi. Ata e duan Shqipërinë si metaforë, jo si detyrë.
Në vend që të përballen me pyetjen themelore – pse ky vend, me gjithë trashëgiminë e tij, vazhdon të endet në vorbullën e varfërisë, servilizmit dhe dëshpërimit emigrues – elitat tona preferojnë të gdhendin fjalë të mëdha për “kombin e lashtë”, “shpirtin shqiptar” apo “fisnikërinë pellazgjike”. Këto fraza të stolisura nuk janë më shenja dashurie, por maska që fshehin mungesën e një lidhjeje reale me vendin. Kështu, patriotizmi kthehet në estetikë, në një art të vetë – mashtrimit.
Kur dashuria bëhet pretekst.
Në çdo kohë të krizës morale, idealet më të mëdha shndërrohen në alibi. Dashuria për atdheun përdoret si arsyetim për dështimet, si mburojë ndaj përgjegjësisë. Politikanët e përdorin për të mbuluar korrupsionin, shkrimtarët për të maskuar zbrazëtinë e krijimit, analistët për të ndërtuar reputacionin e tyre moral. Kështu, fjala “Shqipëri” në gojën e tyre tingëllon e bukur, por bosh. Ajo nuk përfaqëson më vendin real me plagët dhe paradokset e tij, por një peizazh imagjinar ku secili projekton versionin e vet të pastër, të përsosur, të padëmshëm.
Kjo është forma më e sofistikuar e mungesës së dashurisë: ajo që shprehet me fjalë të mëdha, por me heshtje për gjërat e vogla. Askush nuk pyet pse shkollat janë bosh, pse spitalet janë trishtim, pse fshatrat janë kthyer në kujtime. Sepse pyetje të tilla kërkojnë guxim – dhe guximi është virtyti më i munguar i elitave që jetojnë “pezull midis librave dhe luksit”.
Komoditeti i kritikës pa sakrificë.
Është më e lehtë të kritikosh Europën që “na mban jashtë”, Amerikën që “na përdor” apo fqinjët që “na kanë zili”, sesa të shohësh në sy plagët tona. Kështu, vetëviktimizimi bëhet ideologjia jonë e preferuar. Ai na lejon të jemi krenarë pa qenë përgjegjës, të jemi të mençur pa qenë të ndershëm. Ne i japim vetes rolin e kombit të padrejtësuar, ndërkohë që padrejtësinë e brendshme e kemi bërë mënyrë jetese.
Në këtë teatrin e pandërprerë të fjalëve, dashuria për Shqipërinë ka humbur gravitetin e saj moral. Ajo është bërë si një rrobë e vjetër që vishet për raste solemne, por që askush nuk guxon ta përdorë në jetën e përditshme. Në një shoqëri ku simbolet kanë zëvendësuar vlerat, flamuri valëvitet më shpesh se ndershmëria.
Kthimi te heshtja e vërtetë.
Ndoshta Shqipëria nuk ka nevojë për më shumë fjalë dashurie, por për më shumë heshtje që mendon. Për më pak retorikë dhe më shumë përgjegjësi. Dashuria për një vend nuk matet me numrin e fjalimeve, por me gatishmërinë për të duruar të vërtetën e tij, sado e hidhur të jetë ajo.
Në fund, ndoshta problemi ynë nuk është se nuk e duam Shqipërinë, por se e duam gabimisht – si një ide që na jep ndjesinë e moralit, jo si një realitet që na kërkon sakrificë. Dhe derisa dashuria jonë të kalojë nga estetika në etikë, nga fjalët në veprime, ne do të vazhdojmë të mbetemi pezull, midis librave dhe luksit, duke përkëdhelur një vend që nuk e njohim më.
