nga Prof.Dr.Pal Nikolli
Zgjedhjet lokale të 9 nëntorit 2025, të mbajtura në pesë bashki të vendit, nuk ishin një ushtrim i zakonshëm demokracie. Ato ishin pasojë e një vendimi politik që ngre pyetje thelbësore mbi mënyrën se si kuptohet shërbimi publik, përgjegjësia ndaj qytetarëve dhe përdorimi racional i burimeve të shtetit. Në thelb, këto zgjedhje nuk lindën nga fundi natyror i një mandati, por nga ndërprerja e tij për arsye politike, duke e kthyer procesin zgjedhor në një përsëritje të lodhshme të së njëjtës skenë – një rotacion të njerëzve në karrige, e jo të vlerave në qeverisje.
Në një vend ku çdo palë zgjedhje kushton miliona euro, ku çdo fushatë politike mbështetet mbi taksat e qytetarëve, lind pyetja e pashmangshme: a është etike, e mençur dhe e dobishme që një kryetar bashkie të lërë mandatin përgjysmë për të ndjekur një ambicie të re politike? Çfarë ndodh me projektet e papërfunduara, me planet e zhvillimit lokal, me shpresat e komuniteteve që i besuan drejtimin e përditshëm një individi për katër vite të plota? Në këtë kuptim, demokracia nuk matet me numrin e votimeve, por me respektin ndaj mandatit që votuesi ka dhënë.
Në dukje, mund të thuhet se kjo është pjesë e lirisë politike: kushdo mund të garojë, kushdo mund të ngjitet në shkallën e pushtetit. Por, në realitet, kjo lloj lëvizjeje tregon një keqkuptim të thellë të vetë parimit të përfaqësimit. Deputeti dhe kryetari i bashkisë janë dy role të ndryshme, me përgjegjësi të ndryshme dhe horizonte veprimi të veçanta. Kalimi nga një detyrë në tjetrën, pa përfunduar të parën, është një formë e braktisjes së përgjegjësisë, një shenjë se pushteti nuk shihet si shërbim, por si shkallë për t’u ngjitur më lart.
Në këtë proces, harrohet një e vërtetë e thjeshtë: Shqipëria nuk vuan nga mungesa e individëve të aftë për të qenë deputetë apo kryetarë bashkie. Ajo vuan nga mungesa e besimit në aftësitë e tyre, nga centralizimi i vendimmarrjes në duart e pak njerëzve që përcaktojnë fatet politike të të tjerëve. Kur drejtuesit e partive vendosin kush do të kandidojë, pa u bazuar te merita apo përvoja lokale, por në kalkulime politike afatshkurtra, zgjedhjet humbasin kuptimin e tyre origjinal – përfaqësimin real të qytetarit.
Zgjedhjet e 9 nëntorit nuk ishin vetëm një ushtrim demokratik, por edhe një pasqyrë e qartë e marrëdhënies mes pushtetit dhe përgjegjësisë. Çdo euro e shpenzuar për organizimin e tyre është një euro më pak për shërbimet publike, për rrugët, për shkollat, për spitalet. Çdo fletë votimi është simbol i një kostoje që qytetari paguan jo vetëm financiarisht, por edhe moralisht – duke humbur besimin se vota e tij ka kuptim.
Në fund, problemi nuk është te vetë zgjedhjet, por te arsyeja pse ato ndodhin. Kur pushteti bëhet i përkohshëm, kur mandati shihet si trampolinë e jo si mision, atëherë politika humbet përmasën e saj morale dhe bëhet thjesht një lojë pozicionesh. Kështu, qytetari mbetet spektator i një loje që paguan vetë, pa qenë kurrë fituesi i saj.
Demokracia e vërtetë nuk matet me sa herë votojmë, por me sa qëndrueshmëri i respektojmë zgjedhjet që kemi bërë. Dhe kur çdo mandat ndërpritet për një ambicie më të madhe, humbet jo vetëm kontinuiteti i punës, por edhe ndjenja e përgjegjësisë që e mban të gjallë besimin në shtet. Në fund të fundit, fatura e pushtetit të papërgjegjshëm nuk paguhet në parlament – paguhet në jetën e përditshme të qytetarit.
[21:34, 11/9/2025] Pal Nikolli: Heshtja e popullit si akt politik: Kur braktisja zëvendëson revoltën.
Në historinë e demokracive moderne, mungesa e pjesëmarrjes në votime ka qenë gjithnjë një tregues i lodhjes së popullit, por jo gjithmonë një shenjë apatie. Në rastin e Shqipërisë, pjesëmarrja më e ulët se 20% në zgjedhjet e 9 nëntorit 2025 nuk është një rastësi statistikore, por një akt kolektiv heshtjeje. Kjo heshtje, më e fortë se çdo slogan politik, është një formë e re e protestës së qetë ndaj një sistemi që prej kohësh ka humbur aftësinë për të përfaqësuar vullnetin qytetar. Në mungesë të një alternative të besueshme, populli nuk ka zgjedhur të votojë dikë tjetër, por të mos votojë askënd.
Në këtë kuptim, braktisja e politikës nuk është dorëzim, por një refuzim moral. Ajo nuk vjen nga padija, por nga njohja e thellë e dështimit të dyfishtë – të pushtetit që qeveris pa ndjenjë përgjegjësie dhe të opozitës që kritikon pa vizion. Kështu, qytetari i zhgënjyer nuk është më pjesëmarrës në lojën e pushtetit, por një dëshmitar i vetëdijshëm i boshllëkut që politika ka krijuar rreth vetes. Kur populli nuk e gjen më veten në asnjë palë, atëherë politika humbet funksionin e saj më themelor: ndërmjetësimin mes nevojave reale dhe institucioneve të përfaqësimit.
Në thelb, ajo që po ndodh është shndërrimi i demokracisë nga një hapësirë pjesëmarrjeje në një skenë shfaqjeje. Qytetarët nuk shohin më në votën e tyre një mjet ndryshimi, por një ritual të zbrazët që përsërit status quo-në. Kjo mungesë besimi nuk është produkt i një cikli elektoral, por i një krize të zgjatur të kuptimit politik. Asnjëherë më parë distanca midis shoqërisë dhe politikës nuk ka qenë kaq e madhe, dhe asnjëherë më parë politika nuk ka qenë kaq indiferente ndaj kësaj distance.
Në një nivel më të thellë filozofik, kjo braktisje mund të shihet si një formë pasive e revoltes – një “revoltë pa zë”, që nuk ngre flamuj, por i fik dritat e kutive të votimit. Është mënyra më e thjeshtë dhe më e thellë për të thënë “jo” ndaj një sistemi që nuk ofron më kuptim. Qytetari që nuk voton nuk është më subjekt i politikës, por dëshmon përfundimin e saj si projekt moral. Në këtë heshtje kolektive, politika shqiptare dëgjon pasojën e vetvetes: zbrazëtinë e shpresës që ajo ka prodhuar.
Ky fenomen, megjithatë, nuk është i pashpresë. Heshtja e popullit mund të jetë gjithashtu momenti i fundit për reflektim të thellë kombëtar. Sepse çdo braktisje mbart në vete edhe mundësinë e ringjalljes. Demokracia nuk vdes nga mungesa e pjesëmarrjes, por nga mungesa e reflektimit mbi arsyet që e prodhojnë atë mungesë. Nëse politika do të ketë ende të ardhme, ajo duhet të rilindë nga kjo heshtje, duke e dëgjuar atë jo si kërcënim, por si thirrje për transformim.
Në fund, pjesëmarrja e ulët në zgjedhje nuk është fundi i demokracisë, por prova e saj më e vështirë. Është një pasqyrë ku sistemi sheh vetveten dhe ku populli, përmes mungesës së tij, shfaq më në fund zërin më të fortë: zërin e heshtjes. Dhe ndoshta pikërisht aty fillon politika e re – jo në kutitë e zbrazëta të votimit, por në ndërgjegjen e një populli që ka vendosur të mos mashtrohet më.
