nga Pal Nikolli
Korrupsioni nuk është thjesht një devijim moral, as një shkelje administrative që rregullohet me ligje të reja apo me ndërrim emrash në pushtet. Ai është një sëmundje e thellë e rendit politik, një proces gërryes që vepron ngadalë, por me këmbëngulje, deri sa rrëzon edhe strukturat më të fuqishme të historisë. Perandoritë nuk janë shkatërruar kryesisht nga armiqtë e jashtëm; ato janë rrënuar nga kalbëzimi i brendshëm, nga momenti kur pushteti pushoi së qeni shërbim dhe u kthye në privilegj.
Historia është dëshmitare e kësaj logjike të pamëshirshme. Kur korrupsioni depërton në administratë, drejtësi dhe ushtri, ai minon vetë besimin mbi të cilin ndërtohet autoriteti. Perandoritë, sado të mëdha, mbijetojnë vetëm për aq kohë sa qytetarët besojnë se rendi është i drejtë dhe se sakrifica ka kuptim. Në çastin kur ligji bëhet mall dhe drejtësia favor, fuqia e jashtme humbet kuptimin e saj, sepse themeli i brendshëm është tashmë i çarë.
Por çfarë ndodh në shtete që nuk kanë pasur kurrë një bazë të fortë demokratike? Aty korrupsioni nuk është përjashtim, por shpesh rregull i pashkruar. Në vende si Shqipëria, ku institucionet janë më të reja se vetë kujtesa kolektive e shtetit, korrupsioni nuk e rrëzon një perandori, sepse një e tillë nuk ekziston, por e pengon lindjen e shtetit të vërtetë. Ai shndërrohet në një mekanizëm mbijetese për elitat dhe në një mënyrë jetese për sistemin, duke e bërë demokracinë një formë pa përmbajtje.
Këtu qëndron dallimi thelbësor filozofik: në perandori, korrupsioni është shenjë dekadence; në shtete pa themele demokratike, ai është simptomë e një formimi të papërfunduar. Në rastin e parë, ai shkatërron madhështinë; në të dytin, ai mbyt potencialin. Korrupsioni nuk shemb vetëm ndërtesa institucionale, por deformon vetë idenë e shtetit, duke e kthyer atë nga një kontratë shoqërore në një treg interesash.
Pasojat janë të dukshme: qytetari humbet ndjenjën e përkatësisë, ligji perceptohet si instrument i të fortit, ndërsa morali publik relativizohet. Kur korrupsioni normalizohet, ndershmëria shihet si naivitet dhe ligjshmëria si pengesë. Shoqëria mëson të përshtatet, jo të kundërshtojë; të durojë, jo të reformojë. Kjo është forma më e rrezikshme e korrupsionit: ajo që nuk skandalizon më.
Megjithatë, filozofia politike na mëson se asnjë rend nuk është i përjetshëm. As perandoritë nuk kanë qenë, as sistemet e kalbura nuk janë. Pyetja nuk është nëse korrupsioni shkatërron, por çfarë shkatërron dhe kur. Në shtete si Shqipëria, sfida nuk është rrëzimi i një strukture madhore, por ndërtimi i një themeli që ende mungon: institucione që funksionojnë, drejtësi që nuk negociohet dhe një kulturë politike ku pushteti kuptohet si përgjegjësi, jo si plaçkë.
Korrupsioni është pasqyra ku shoqëritë shohin veten pa iluzione. Ai tregon se sa seriozisht e marrim shtetin, ligjin dhe njëri-tjetrin. Perandoritë bien kur korrupsioni bëhet normë; shtetet pa demokraci të konsoliduar ngecin aty ku korrupsioni bëhet identitet. Zgjedhja historike është e thjeshtë, por e vështirë: ose korrupsioni mbetet forca që përcakton fatin tonë, ose shndërrohet në armikun e përbashkët që na detyron më në fund të ndërtojmë një shtet me themele reale.
