nga Azgan Haklaj
Një identitet që nuk u shua.
Ka kombe që historinë e tyre e kanë shkruar në libra.
Ne e kemi shkruar edhe në gurë, në male, në kullat tona, në këngë, në lahutë, në çifteli, në flamur, në veshje, në besë dhe në kujtesën e brezave.
Identiteti shqiptar nuk është një shpikje e ditës.
Nuk është një modë.
Nuk është një dekor folklorik.
Nuk është një kujtim që ekspozohet në muze.
Është një mënyrë ekzistence.
Është ajo që na ka mbajtur shqiptarë kur pushtuesit kanë ndërruar emrat, flamujt dhe kufijtë.
Është ajo që ka mbijetuar kur mbi trojet tona kanë kaluar perandori.
Është ajo që është përcjellë nga djepi te varri.
DJEPI!
Çdo identitet nis në një djep.
Aty nis fjala e parë.
Aty dëgjohet ninulla e parë.
Aty fëmija dëgjon për herë të parë gjuhën e nënës.
Dhe para se të mësojë të shkruajë emrin e vet, ai merr një trashëgimi që nuk shkruhet në letër:
Gjuhën, kujtesën, emrin, këngën, besën.
Në djep nuk lind vetëm një fëmijë.
Lind një vazhdimësi.
FLAMURI!
Shqiponja dykrenare nuk është vetëm një simbol që ngrihet mbi ndërtesa.
Ajo është shenja që na kujton se kemi një emër, një histori dhe një përgjegjësi.
Flamuri na bashkon përtej kufijve.
Na kujton të rënët.
Na kujton fitoret.
Na kujton plagët.
Dhe na kujton se identiteti nuk mbrohet vetëm duke e valëvitur flamurin.
Mbrohet duke qenë të denjë për të.
XHUBLETA!
E lashtë.
E jashtëzakonshme.
E ruajtur brez pas brezi.
Ajo nuk është thjesht veshje.
Është një dëshmi e gjallë e trashëgimisë kulturore shqiptare.
Në palat e saj është ruajtur kujtesë.
Në ornamentet e saj është ruajtur simbolikë.
Në duart e grave që e kanë punuar është ruajtur një mjeshtëri që nuk pranoi të zhdukej.
Xhubleta është kujtesë e veshur.
PLISI!
I bardhë si bora e maleve.
I thjeshtë në pamje, por i madh në kujtesë.
Plisi nuk ka nevojë për fjalë të mëdha.
Mjafton të vendoset mbi kokë.
Dhe thotë:
Jam këtu.
Kam qenë këtu.
Dhe do të jem përjetësisht.
GJUHA!
Por themeli më i madh është gjuha.
Sepse një popull mund t’i humbasë shumë gjëra.
Mund t’i digjen shtëpitë.
Mund t’i ndryshojnë kufijtë.
Mund t’i rrëzohen kullat.
Por nëse ruan gjuhën, ruan çelësin e kujtesës.
Shqipja është shtëpia jonë e përbashkët.
Ajo na lidh me të parët dhe na bashkon me fëmijët tanë.
Prandaj gjuha nuk është vetëm mjet komunikimi.
Është territor i shpirtit.
BESIMI!
Besimi Në Zot!
Në themel të shpirtit njerëzor qëndron besimin tek Zoti, pavarësisht se secili besimtar e njeh dhe adhuron atë.
Shqiptarët ndër shekuj kanë patur besimet e veta por Zoti ka qenë mbi ndarjet e njerëzve
Identiteti shqiptar nuk është ndërtuar mbi një besim të vetëm.
Ai ka ditur të bashkëjetojë.
Në të njëjtën familje historike shqiptare kanë jetuar myslimanë, katolikë, ortodoksë dhe komunitete të tjera.
Dhe kjo nuk e ka zhdukur shqiptarizmin.
Përkundrazi.
Na ka mësuar një të vërtetë të madhe:
Feja është besim.
Kombi është përkatësi.
Dhe mbi dallimet fetare qëndron një lidhje më e vjetër:
Gjuha, vendi, kujtesa dhe shqiptaria.
Myslimani, bektashiu, katoliku, ortodoksi, secili në traditën e vet, në faltoren e ritin e tij kanë qenë pjesë e së njëjtës tokë, e të njëjtës histori.
Kjo është një nga deshmitë më të fuqishme të identitetit shqiptar.
Besimi në Zot nuk e ka shuar përkatësinë kombëtare dhe përkatësia kombëtare nuk e ka mohuar besimin
KUJTESA!
Një popull pa kujtesë është një popull që mund t’i shkruhet historia nga të tjerët.
Prandaj ne duhet ta njohim historinë.
Jo për të urryer.
Jo për të mohuar të tjerët.
Por për të mos harruar veten.
Dokumenti duhet të jetë gjykatësi.
Historia duhet kërkuar me prova.
Kujtesa duhet ruajtur me përgjegjësi.
Dhe e vërteta duhet mbrojtur edhe atëherë kur është e dhimbshme.
BESËLIDHJA!
Fjala që nuk është thjesht fjalë.
Besa është përgjegjësi.
Është fjala që lidhet.
Është fjala që mbahet.
Është ajo që i ka dhënë kuptim kuvendit dhe bashkimit.
Sepse shqiptari mund të jetë ndarë në shumë krahina.
Në shumë besime.
Në shumë vende.
Por sa herë që historia ka kërkuar përgjigje, ka dalë në pah një thirrje e lashtë:
Bashkohuni.
KUVENDI!
Kuvendi është vendi ku fjala bëhet vendim.
Aty burrat e gratë nuk mblidhen vetëm për të folur.
Mblidhen për të marrë përgjegjësi.
Nga kuvendet tradicionale, Besëlidhja e Lezhës te Lidhja Shqiptare e Prizrenit, nga Kongresi i Manastirit te Kuvendi i Junikut e Kongresi i Lushnjës, historia shqiptare ka njohur një nevojë të përhershme:
Të bashkohet kur koha e kërkon.
KUSHTRIMI!
Dhe kur vjen rreziku, lëshohet kushtrimi.
Kushtrimi nuk është thjesht zë.
Është alarmi i kujtesës.
Është thirrja që kalon nga mali në mal.
Nga oda në kullë.
Nga një brez te tjetri.
Kur bie kushtrimi, askush nuk pyet më vetëm çfarë fiton.
Pyet:
Çfarë duhet të mbroj?
EPOSI!
Muji – Halili- kreshnikët.
Malet.
Besa.
Nderi.
Lufta.
Dashuria.
Dhimbja.
Lavdia.
Eposi nuk është thjesht poezi popullore.
Është një arkiv i shpirtit.
Aty një popull ka ruajtur atë që nuk mund ta shkruante gjithmonë në kronika.
Eposi është historia e kujtesës.
HARKU – SHPATA – PUSHKA – TRINOMI I LIRISË!
Në dorën e kreshnikut është harku, jo si zbukurim, por si shenjë e mbijetesës.
Harku është durimi i atij që pret çastin.
Është përqendrimi.
Është mbrojtja.
Është paralajmërimi se një popull që di të ruajë kujtesën, di edhe ta mbrojë atë.
Shpata!
Shpata është shkopi magjik i simbolit kombëtar e shtetëror i Moisiut tonë Gjergj Kastrioti (Skenderbeu), arkitektit të Shtetit Arbëror e mbrojtësit të qytetërimit europian nga kuçedra aziatike!
Pushka!
Pushka është zëri i kryengritjeve e luftërave për liri.
Zëri i kryengritjeve për liri e pavarësi të udhehequra nga Ismail Qemali, Isa Boletini e Hasan Prishtina.
Zëri i fuqishëm i UÇK-së së lavdishme të udhëhequr nga Komandanti legjendar Adem Jashari që ripërtëriu Epopenë e Gjergj Kastriotit, Epokën e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, zëri i pushkëve liberatore të çlirimtarëve që padrejtësisht mbahen në Hagë prej gjashtë vitesh.
Liria ka emër!
UÇK!
UÇK- ja është identitet dhe dinjitet.
Pena!
Kur kombi duhej të zgjohej me fjalë doli pena e rilindasve.
Pena e Naimit e De Radës e Samiut, Pashko Vasës u bë armë e zgjimit të ndërgjegjes kombëtare.
Pena e rilindasve shkroi shqipen, zgjoi kujtesën dhe mbolli dashurinë për atdheun e i dha kombit një zë kur historia kërkonte të na mohonte.
Një komb mbrohet me krahë kur lufton, me armë kur rrezikohet, por me penë kur duhet të deshmojë se kush është.
GJAMA!
Para varreve.
Aty ku fjala bëhet dhimbje.
Aty ku burrat vajtojnë burrat.
Aty ku një jetë e mbyllur bëhet amanet për të gjallët.
Gjama nuk është vetëm vajtim.
Është dëshmi.
Është kujtesë.
Është betim:
I rëni nuk harrohet por përjetësisht nderohet me respekt e mirënjohje.
LAHUTA!
Ajo e merr historinë dhe e bën tingull.
Një tel.
Një zë.
Një mal.
Një kujtesë.
Lahuta nuk është vetëm instrument.
Ajo është një nga zërat më të fuqishëm të traditës sonë epike.
Kur lahuta këndon, duket sikur malet kujtojnë.
Sikur të parët flasin.
Sikur koha kthehet për një çast.
Lahuta e mban gjallë zërin e Eposit.
Kënga!
Një komb që këndon historinë e vet e mbron atë nga zhdukja.
Kur fjala u bë këngë kombi nisi të fliste me zërin e vet.
Me lahutë u kënduan kreshnikët.
Me çifteli u përcollën trimëritë e brezave.
Me këngët e rilindjes u zgjua ndërgjegja kombëtare.
Me këngët e luftëtarit u mbajt gjallë shpresa.
Me vajin e nënës u ruajt dhimbja.
Me këngët e atdheut u bë betimi për liri.
Kënga ruajti shpirtin e kombit.
VALLJA!
Dhe pranë lahutës vjen edhe vallja.
Sepse një popull nuk jeton vetëm me dhimbjen.
Ai di edhe të festojë.
Di të këndojë.
Di të kërcejë.
Vallja është lëvizja e kujtesës, deshmi e qëndresës.
Një brez ia dorëzon hapin brezit tjetër.
Dhe kështu identiteti nuk qëndron i ngrirë.
Ai lëviz.
ÇIFTELIA!
Çiftelia, dy tela, dy zëra, por një akord.
Dy tela që duhet të jenë gjithmonë në harmoni.
Siç duhet të jetë edhe shqiptari me shqiptarin.
Çiftelia është një simbol i bukur i një të vërtete të madhe:
Mund të jemi dy.
Mund të jemi shumë.
Por nëse jemi në akord, bëhemi muzikë.
Nëse jemi të përçarë, bëhemi zhurmë.
Prandaj:
SHQIPTARËT DUHET TA KENË GJITHMONË ÇIFTELINË NË AKORD.
Edhe në Tiranë.
Edhe në Prishtinë.
Edhe në Tetovë.
Edhe në Preshevë e Çamëri!
Edhe në Ulqin.
Edhe në diasporë.
Edhe përtej oqeanit.
Edhe shqiptaro-amerikanët.
AMANETI!
Dhe pas këngës mbetet amaneti.
Amaneti i të parëve.
Ruaje gjuhën.
Ruaje nderin.
Ruaje kujtesën.
Ruaje familjen.
Ruaje flamurin.
Ruaje tokën.
Ruaje këngën.
Dhe mbi të gjitha:
Mos e harro emrin tënd.
VARRET!
Në fund vijnë varret.
Jo si fundi i historisë.
Por si vendi ku historia hesht dhe kujtesa flet.
Aty janë të rënët.
Ata që nuk kanë më zë.
Por kanë lënë një amanet.
Dhe ne ecim mbi tokën që ata e mbrojtën.
Prandaj varret nuk janë vetëm gurë.
Janë arkivi më i dhimbshëm i një kombi.
Aty ku përkulet koka, duhet të ngrihet ndërgjegjja.
Sepse:
Trimi bie.
Kujtesa nuk bie.
NJË IDENTITET QË NUK U SHUA!
Na kanë pushtuar.
Na kanë ndarë.
Na kanë dëbuar.
Na kanë ndaluar të shkruajmë.
Na kanë ndaluar të flasim.
Na kanë ndaluar këngën e vallen.
Na kanë ndryshuar kufijtë.
Na kanë cenuar kujtesën.
Por nuk arritën të na shuajnë.
Sepse identiteti nuk jetonte vetëm në institucionet e shtetit.
Jetonte në shtëpi.
Në djep.
Në gjuhë.
Në këngë.
Në besë.
Në kullë.
Në mal.
Në xhubletë.
Në plis.
Në lahutë.
Në çifteli.
Në flamur.
Dhe në varret e të parëve.
Kjo është arsyeja pse mbijetuam.
BETIMI!
Prandaj ky Manifest nuk është vetëm një tekst.
Është një betim.
Të mos e humbasim gjuhën.
Të mos e harrojmë historinë.
Të mos e shesim kujtesën.
Të mos e përçajmë atë që duhet bashkuar.
Të mos e përdorim identitetin për të urryer tjetrin.
Por as të mos lejojmë askënd të na mohojë atë që jemi.
Të dimë nga vijmë.
Të dimë kush jemi.
Të dimë ku duam të shkojmë.
Sepse një komb që njeh rrënjët e veta nuk ka frikë nga e ardhmja.
MANIFESTI I IDENTITETIT
DJEPI është fillimi.
FLAMURI është shenja.
GJUHA është shtëpia.
XHUBLETA është kujtesa.
PLISI është vazhdimësia.
BESA është fjala.
KUVENDI është bashkimi.
KUSHTRIMI është përgjegjësia.
Kënga është përcjellja e historisë në vargje.
EPOSI është kujtesa epike.
HARKU, Shpata, Pushka, Pena janë mbrojtja.
GJAMA është dhimbja.
LAHUTA është zëri.
VALLJA është jeta.
ÇIFTELIA është akordi.
AMANETI është detyrimi.
VARRET janë kujtesa.
Dhe mbi të gjitha:
IDENTITETI ËSHTË VAZHDIMËSIA.
Ne nuk jemi një popull që u shfaq dje.
Ne nuk jemi një kujtim i muzeve.
Ne nuk jemi një fotografi e së shkuarës.
Ne jemi gjenerata e radhës e një historie që ende vazhdon.
Nga djepi te flamuri.
Nga flamuri te Eposi.
Nga Eposi te lahuta.
Nga lahuta te vallja.
Nga vallja te çiftelia.
Nga kënga te gjama.
Nga gjama te varret.
Dhe nga varret-
te brezi që vjen.
Sepse aty ku mbaron jeta e një njeriu,
fillon amaneti i tij.
Aty ku mbyllet një varr,
nuk mbyllet historia.
TRIMI BIE.
KUJTESA NUK BIE.
AMANETI VAZHDON.
KY ËSHTË MANIFESTI I IDENTITETIT
